Тедеты Батрадз

Ирон ӕвзаджы ахуыргӕнӕг: ме ‘стырдӕр хорзӕх мӕ ахуыргӕнинаджы ӕнтыст

36
(ранӕуӕггонд 13:50 04.10.2019)
Ирон адæммæ бирæ профессионалон бæрæгбӕттæ ис, фæлæ уыцы номхыгъды се ‘гасæй кадджын дæр æмæ хуыздæр у Ахуыргӕнӕджы бон, уымæн æмæ цыфæнды профессийыл кусæг адæймаг дæр рацæуы уыдон къухæй

Сабаты, 5 октябры, Хуссар Ирыстон банысан кӕндзӕн Ахуыргӕнӕджы бон. Ацы бӕрӕгбон у уӕлдай кадджындӕр, уымӕн ӕмӕ алы ныййарӕг дӕр йӕ сывæллоны скъоламæ куы арвиты, уæд ӕй фыццаджы дæр фæнды, цæмæй йыл зæрдæхæлар æмæ зондджын ахуыргæнæг сæмбæла, кӕцы иттӕг хорз зоны йӕ предмет. Ирон æвзаг æмæ литературæйы урок та у сывæллоны зондахасты бындурæвæрæг, йæ цæстæнгас æрдзмæ, адæммæ æхсæнадон цардмæ парахатдæргæнæг.

Уæлдæр цы миниуджытæ ранымадтам ахуыргæнæгæн, уыдонæй се ‘ппæтæй дæр хайджын у Цхинвалы фæндзæм астæуккаг скъолайы ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæг Тедеты Батрадз.

Хæрзæгъдау, æхсидгæ хъаруйы хицау æрыгон ахуыргæнæг æвæллайгæйæ хъомыл кæны рæзгæ фæлтæры. Сывæллæттæ дæр йемæ æнцонæй цæуынц контактмæ. Цахӕм хъуамӕ уа нырыккон ахуыргӕнӕг, цавӕр зындзинӕдтыл ӕмбӕлы уый, цы цымыдис кӕны ныры скъоладзауты ӕмӕ бирӕ ӕндӕр фарстытыл Батрадз радзырдта йӕ интерьюйы Sputnik уацхӕссӕг Дриаты Лейлайӕн.

- Нырыккон ахуыргæнæг куыд кусы, цæвæр зындзинæдтыл сæмбæлы?

- Кæй зæгъын æй хъæуы, алцæмæн дæр ис арæнтæ, уыимæ барынæн дæр. Фæлæ сывæллонæн æппæты фыццаг йе ‘ппæрццаг миниуджытæ хъуамæ ма райдайай æфхæрын, фæлæ дзы хъæуы фыццаджыдæр раппæлын, цæмæй æвзæрдзинадыл ма цайдагъ кæна. Бирæ сывæллоны куы ‘фхæрай æмæ йын куы уайдзæф кæнай, уæд ныкъкъуырма вæййы æмæ раст фæндагæй ахизы.

-  Æдзух æмхуызон кæм сты сывæллæттæ дæр, æнæ фыдуаг ми акæнгæ кæм нæ вæййынц. Ахæм рæстæджы та цавæр мадзæлттæй фæпайда кæныс?

- Ахуыры уæлдай-ма ахуыргæнæг хъомылгæнæг дæр у. Сывæллæттæй алчидæр хайджын у йæхи удыскондæй. Уыцы удысконд цæмæй раст бамбарай, уый тыххæй алкæй зæрдæмæ дæр хъуамæ ссарай фæндаг. Уый дæ къухы куы бафта, уæд дæ дарддæры куыст уыдзæнис æнцондæр.

- Цы зӕгъдзынӕ ирондзинад, ирон ӕвзаджы уавӕры тыххӕй?

- Куыд зонæм, афтæмæй ирондзинады бындур сты не ‘взаг, не ‘гъдæуттæ æмæ нæ фарн. Уыдон нын абон цы уавæры сты, стæй сомбон цы уагыл æвæрд уыдзысты, ууыл хъуамæ уа нæ сагъæс, нæ мæт. Мах нæ ирондзинадæн уымæн фаг аргъ нæ кæнæм, æмæ нын æй чи балæвар кодта, уыцы дзæнæты бадинаг фыдæлтæ чи уыдысты æмæ цы фарны хъуыддæгтæ арæзтой, цæмæй мах абон, сæ фæдонтæ, амондджынæй цæрæм, уыцы фыдæбæттæ нывыл нæ зонæм. 

Вæййы афтæ æмæ адæймаг тырнын райдайы ирон æвзагыл хорз дзурынмæ. Сахуыр кæны ирон литературон растдзурынады æгъдæуттæ грамматикæйы фæрцы, фæлæ уæддæр йæ бæллиц нæ сæххæст вæййы, уымæн æмæ арвылбон нæ фæфæлтæры йæ теоретикон зонындзинæдтæ практикæйы фæрцы бафидар кæныныл.

Цард размæ цæуы. Фæлтæр ивы фæлтæры. Абон ирон литературон æвзагыл дзурынц нæ театр, радио æмæ телеуынынады, ахуыр æй кæнынц скъолаты. Раст куы зæгъæм, уæд не ’взагæн абоны бон бирæ рæвдздæр сты йæ растфыссынады æгъдæуттæ йæ растдзурынады æгъдæуттæй.

Алы адæймаг дӕр хъуамæ дзура раст, рæсугъд, æнæкъуылымпыйæ. Уый та аразгæ у нæ интеллигенцийæ. Æвзаджы культурæйыл кусын хъæуы скъоладзаутимæ суанг сæ сабийы бонтæй фæстæмæ.

36
Битеты Алан

Æрмадзтæ, равдыстон зал æмæ нывæзтытæ: Нывгæнджыты цæдисы ног хистæр йæ куысты тыххæй

56
(ранӕуӕггонд 15:21 30.01.2020)
Ивгъуыд къуыри Хуссар Ирыстоны Нывгæнджыты цæдисы хистæрæй æвзæрст æрцыд курдиатджын нывгæнæг Битеты Алан. Йæ кандидатурæйæн схъæлæс кодтой цæдисы фылдæр уæнгтæ. Ног хистæр йæ дæлбар бакодта 37 нывгæнæджы лыгкæнинаг проблемæтæ

Битеты Алан нывкæнынады сферамæ фæуазæг фондз азы размæ, уæдæй нырмæ йын бантыст скæнын хуызфыссынады 100 куысты бæрц. 2018 азы ацыд йæхи сæрмагонд равдыст, йæ æрмадзы иу сис ныр дæр дзаг у æнæфæуд куыстытæй.

- Алан, арфæ дын кæнæм дæ ног бæрнон бынаты тыххæй. Цы фæндтимæ слæуыдтæ Цæдисы сæргъ?

Двойная жизнь Битиев Вадим
© Sputnik / Алексей Ковалев

Цалдæр азы дæргъы кусын ацы сферæйы – куыстимæ æмæ проблемæтимæ дæн зонгæ. Кæй зæгъын æй хъæуы, ног статус дæтты æвæрццаг æнкъарæнтæ дæр æмæ уыимæ иумæ бæрндзинад дæр. Цæдисы сконды ис 37 нывгæнæджы, уыдон раз лæууæг проблемæтæ ныр цасдæр бæрцæй баисты мæн дæр. Баззад нын ацы сферæйы стыр бынтæ советон дугæй, фæнды нæ рауадзын чингуытæ, журналтæ куыд архайгæтæ, афтæ ивгъуыд дуджы нывгæнджыты цардвæндаг æмæ куыстытимæ. Нывæзтты фылдæр бæрц баст у сфæлдыстадон куыстимæ – хъавæм уадзын равдысттæ.

- Фыццаг рады цы фарстытæ скъуыддзаг кæндзынæ Дæ ног бынаты?

Сæйрагдæрыл нымайын нывгæнджыты æрмадзы фарст. Нæ бæстыхай ис Цхинвалы 13 коммунары уынгыл, Тæрхондонмæ хæстæг. Бæстыхайы æдæппæт ис 18 æрмадзы, нывгæнджыты нымæц та у 37. Ис нæм нывгæнджыты династитæ – уыдон кусынц иумæ, ис адæм, кæцытæ кусынц хæдзæртты, кæцыдæртæ та Нывгæнæн ахуыргæнæндоны, аннæтæ Аивæдты лицейы. Цæдисæн æрвылмæй президент хицæн кæны 100 мин сомы, уымæй цадæггай цалцæг кæнæм æрмадзты бæстыхай, ацы аз хъуамæ цалцæг æрцæуа фасад дæр. Фæлæ уæддæр фаг не ʻсты хатæнтæ.

Выставка Союза художников Южной Осетии
© Sputnik / Наталья Айриян
Битеты Аланы куыст

Цæдисы тыхы нæй ацы фарст алыг кæнын, фæлæ йæ æвæрдзыстæм уæлдæр структурæты раз. Советон дугæй нын баззад зæххы фадыг, ныридæгæн уый у хъаугъайаг. Фарсты фæдыл нырма ныхас кæндзыстæм культурæйы министр æмæ президентимæ, стæй нывæнддзыстæм нæ дарддæры къахдзæфтæ. Президенты фæрцы махæн бантыст сцалццæг кæнын æрмадзты миддæгагон хатæнтæ, ауагътам хъармгæнæн системæ, хъæуы ма сцалцæг кæнын бæстыхайы æддаг фарс.

- Бирæ æзты дæргъы æдзæллаг уавæры ис Нывгæнджыты цæдисы равдыстты зал, куыд уыдзæн йæ дарддæры хъысмæт?

Ахсджиаг у равдыстон залы фарст. Зæгъæн ис, уый у æркæлыны æввонг, хаст æрцыд инвестицион нывæзтмæ, фæлæ дырысæй бæрæг нæу йæ арæзтады аз. Равдыстон зал саразын куы бантыса, уæд уый уыдзæн стыр къахдзæф, уымæн æмæ сфæлдыстадон кусæгæн йæ куыст равдисыны фадат куыннæ уа, уæд размæ цæуын зын у.

Равдысты зал ис Хетæгкаты Къостайы уынгы цыппæрæм хæдзары, агъуыст федтой специалисттæ æмæ, сæ хъуыдымæ гæсгæ, æнæхъæн бæстыхай у кæлæддзаг. Мæн уырны, тагъд рæстæджы зал кæй æрцæудзæн арæзт æмæ нæ нывгæнджыты сфæлдыстадимæ зонгæ кæндзысты адæм. Нырма уал равдыстыты æрфысым кæнынц ПККЗ "Чермен" æмæ Республикон библиотекæйы фойетæ, Паддзахадон университет - уым фæнд кæнæм ауадзын Валерий Авагимовы равдыст ацы аз.

- Бынæттон мадзæлттæй дарддæр ма уæ нывæзты ис æхсæнадæмон æмвæзадыл равдысттæ саразын дæр?

Хуссар Иры аивады фадыгнывкæнынады хаххы хуызæн фидар никуы у. Хистæр æмгæрттæ мын куыд зæгъынц, афтæмæй Хуссар Иры Нывгæнæн ахуыргæнæндон уыд æртыккаг бынаты Советон цæдисы, ардæм ахуырмæ цыдысты фæсарæнтæй дæр. Уыцы бæрзонд æмвæзады бынтæй абон дæр нырма хъæзныг стæм. Мах аразæм ныридæгæн цæдисы правлениимæ нæ куыстыты нывæзт, æрæмных æй кæндзыстæм Культурæйы министрадимæ. Бирæ бæрцæй хъуыддаг баст у хæрдзтимæ.

Картина Вадима Бежанова За водой
© Sputnik / Наталья Айриян
Бежанты Вадимы куыст

- Куыд гæнæн ис суæвын Нывгæнджыты цæдисы уæнг?

Хъæуы æмбæлон ахуырад, куысты фæлтæрддзинад, куырдиат махмæ, цалдæр рекомендаци æмæ стæй цæдисы уæнгтæ хæссынц скъуыддзаг. Ныр мæм ис дыууæ куырдиаты æвзонг чызг-нывгæнджытæй. Нывгæнджыты нымæц юристты бæрц нæу, алы адæймаг дæр æмбары, ацы куыстæй бинонтæ нæ фæлæ ма æгæрыстæмæй дæхи дæр зынæй фæдардзынæ.Фæлæ нымæцмæ æнæкæсгæйæ нæм ис тынг хорз дæснытæ. Сæ куыстытæ уæй дæр цæуынц, фылдæр бæрцæй Хуссар Ирæй ацæугæ адæм фелхæнынц нæ нывгæнджыты куыстытæ, цæмæй сæ райгуырæн бæстæйы иу комдзаг семæ ахæссой æцæгæлон бæстæмæ.

56
Елена Колюжная

Хӕст къамы ӕвзагыл: цӕмӕн ӕрцыд студенткӕ Петербургӕй Хуссар Ирмӕ

39
(ранӕуӕггонд 12:26 20.12.2019)
Хуссар Ирыстонмӕ ацы бонты ӕрцыд студенткӕ Санкт-Петербурджы скъола "Фотографика"-йӕ Елена Калюжная. Республикӕмӕ балцы тыххӕй Елена радзырдта Sputnik уацхӕссӕг Годжысаты Аннайӕн

Студенткӕ ӕрцыд республикӕмӕ йӕ фотопроекты темӕйы тыххӕй. Уыйы фӕнды равдисын йӕ къамтыл Хуссар Ирыстоны ӕвзонг адӕмы, кӕцытӕ хайад истой кӕнӕ уыдысты цӕстӕйфенджытӕ 2008 азы хӕсты рӕстӕджы.

- Цӕмӕн равзӕрстай дӕ проектӕн Фондзбонон хӕсты темӕ?

- 2008 азы мӕныл цыд 16 азы. Мӕн фӕндыд бамбарын, цы ӕнкъарӕнтӕ уыд уыцы ӕвзонг адӕмӕн, кӕцытӕ сфӕрӕзтой хӕсты цаутӕ.

Уӕрӕсейы сывӕллӕтты хъомыл кӕнынц Стыр Фыдыбӕстӕйон хӕсты хъайтардзинады цӕвиттоныл, ивгъуыд ӕнусы 90-ӕм ӕзты хӕстон конфликтты тыххӕй та ДИФ-тӕ дӕттой цъус информаци.

- Цы тӕлмӕнтӕ дын ис горӕтӕй? Куыд дыл сӕмбӕлдысты цӕрджытӕ?

- Тынг зӕрдӕмӕдзӕугӕ чысыл горӕт у. Хъарм боныгъӕд дзы ис зымӕгӕн, цӕрджытӕ та сты хӕларзӕрдӕ ӕмӕ уазӕгуарзӕг. Хӕсты темӕ сын, кӕй зӕгъын ӕй хъӕуы, тынг актуалон у. Бирӕты нӕ фӕнды мысын хӕсты рӕстӕг. Фӕлӕ хуыздӕр куы базонгӕ вӕййӕм, уӕд райдайынц дзурын уыцы цауты тыххӕй.

- Цавӕр нысӕнттӕ ис проекттӕн?

- Фӕнды мӕ саразын къамты проект. Уым уыдзысты хъайтарты къамтӕ сӕ историтимӕ хӕсты тыххӕй. Афтӕ ма мӕ дзы фӕнды бахӕссын архивон къамтӕ, цы ран уыдзысты хӕстон архӕйдтыты бынӕттӕ. Сӕйраг хъусдард здӕхт уыдзӕн ӕвзонг адӕмы историтӕм.

- Кӕм ныммыхуыр кӕндзынӕ дӕ куыст?

- Проект куы балхынцъ кӕнон, уӕд мӕ фӕнды, цӕмӕй йӕ ныммыхуыр кӕнон ӕхсӕнадӕмон рауагъды.

Бафӕлвардзӕн, цӕмӕй фылдӕр адӕм базоной иуууӕндӕс азы размӕ цауты тыххӕй къамты ӕвзаджы руаджы. Ацы истори ахсджиаг у ӕрмӕст ирӕттӕн нӕ, фӕлӕ ӕппӕт дунейӕн, уымӕн ӕмӕ хӕст у универсалон цау, кӕцы гӕнӕн ис ӕрцӕуа алкӕцы адӕмыл дӕр. Ахсджиаг у, цӕмӕй фидӕн фӕлтӕртӕ бамбарой хӕсты ӕвирхъау фӕстиуджытӕ.

39
Михаил Кожухов

Михаил Кожухов æрцæудзæн Цæгат Ирыстонмæ

0
(ранӕуӕггонд 14:42 10.07.2020)
Балцы фæлгæтты туристтæ фендзысты Беслæны 1-æм скъола, "Зæдты горæт", Аланийы рагондзинады музей, Уæллаг Фиагдон, Куырттаты ком æмæ æндæр объекттæ

ЦХИНВАЛ, 10 июл — Sputnik. Зындгонд уæрæсейаг журналист, "Клуб путешественников"-ы президент Михаил Кожухов июлы æрцæудзæн Цæгат Ирыстонмæ 12 туристимæ. Уый тыххæй журналист ныффыста йæ фырсыл Instagram, хъусын кæны 15 регион.

"Мах фæндыд радзурын сымахæн Цæгат Ирыстоны рæсугъддзинады тыххæй, фæлæ ахъуыды кодтам, къамтæ мах бæсты алцыдæр хуыздæр кæй зæгъдзысты. Кæй зæгъын æй хъæуы, Ирыстонмæ балц фылдæр рæсугъддзинады тыххæй нæу, фæлæ адæмы тыххæй. Чи сты ирæттæ, цавæр куывдтытæ зæгъынц сæ фынгтыл, куыд цæрынц хæххон хъæуты, кæнынц зындгон уæлибыхтæ æмæ кафынц Хæххон кæфтытæ", - ныффыста Кожухов.

Балцы фæлгæтты туристтæ фендзысты Беслæны 1-æм скъола, "Зæдты горæт", Аланийы рагондзинады музей, Уæллаг Фиагдон, Куырттаты ком æмæ æндæр объекттæ.

уыдон Ирыстоны уазæгуаты уыдзысты 15-20 июлы.

0