Кæмæн фæлдисынц суадæттæ Хуссар Иры

Актер, поэт æмæ хæсты хъайтартæ: кæмæн фæлдисынц суадæттæ Хуссар Иры

89
(ранӕуӕггонд 10:16 06.03.2020)
Ахуыргæндты хъуыдымæ гæсгæ, суадæттæ фæлдисыны æгъау ирон адæммæ ис раг замантæй, доны гуырæнтæ нывонд кодтой нæлгоймæгтæн, стæмдæр хатт та дзырддзæугæ сылгоймæгтæн

ЦХИНВАЛ, 4 мар — Sputnik, Плиты Фатимæ. Хуссар Ирыстоны фæндаггæрæтты тынг арæх æмбæлынц фæлдыст суадæттæ æмæ цыртытæ. Æрмæст 40 километры дæргъæн трассæ Гуфта-Къуаисайыл дзы банымайæн ис дæсы бæрц. Ацы æгъдау æрцæуæггæгты бафтауы дисы, фæцымыдис сæ кæны, кæмæн æмæ цæй тыххæй фæфæлдисынц суадæттæ Ирыстоны.

Цхинвал-Къуаисайы фæндаггæрон йæ бинонты хъæппæрисæй цырт самадтой Хуссар Ирыстоны æмæ Цæгат Ирыстоны сгуыхт артист, ПДТ курдиатджын актер Багаты Георгийæн. Цырты бынмæ сыр-сыргæнгæйæ уайы суадоны дон. Актерæн ныффæлдыстой суадон йæ райгуырæн хъæу Хъемултамæ хæстæг.

Трассæйы кæрæтты кæрæдзи ивынц цыртытæ æмæ суадæттимæ цыртытæ, сæ фылдæрыл уæлфыстытæ æрмæстдæр хъусын кæнынц ном, мыггаг, фыды ном æмæ йæ царды æмгъуыд. Се ʻхсæн сты зындгонд гоймæгтæ æмæ фæндагон-транспортон цауты бабынуæвджытæ - Тедеты Ваня, Бязырты Эдик, Бæззаты Мурæт æмæ æндæртæ.

Родники в память об ушедших
© Sputnik / Наталья Айриян
Фæлдыст суадæттæ

Елхъанты хъæумæ хæстæг суадоны сæрмæ æфсæн цыртыл зыны æнæкæрон нæмтты номхыгъд, ам суадон ныффæлдыстой æрмæст иу мыггаджы - Багаты -минæвæрттæн, кæцытæ нал æрæздæхтысты Стыр Фыдыбæстæйон хæсты быдырæй.

"Стыр Фыдыбæстæйон хæсты ирон адæмы сгуыхтдзинадмæ ис нæ мыггаджы хайбавæрд дæр. Уæлдай уый мæ зæрдыл æрлæууы Къуаисамæ фæндагыл. Елхъанты хъæумæ хæстæг ныффæлдыстой суадон нæ мыггагæй хæсты амæттаг чи бацис, уыцы фæсивæдæн, сæ нымæц ахызт 20-æй", - радзыдта Багаты Марат.

Къуыдаргомы къæсæрыл къуылдмæй фæлгæсы Ирыстоны XX-æм æнусы хуыздæр поэттæй иу Хаджеты Таймуразы цырт. Ам райгуырдысты æмæ сæ сабибонтæ арвыстой Ирыстоны дыууæ зындгонд гоймаджы - æфсымæртæ Джусойты Нафи æмæ Таймураз, фæстаджы Ирыстоны зонынц "Хаджеты"-йæ. Поэт йæ фидæн куы сбаста литературæимæ, уæд райста псевдоним Хаджеты.

Памятник Таймуразу Хаджеты в Кударском ущелье
© Sputnik / Наталья Айриян
Поэт Хаджеты Таймураз

Историон зонæдты кандидат, этнограф Хъуылымбегты Роберты Роберты ныхæстæм гæсгæ, ирон адæмы фыдæлтæм фæлдисын уыд тынг кадджын хъуыддаг.

"Аæймаг-иу куы амард, уæд йæ номыл арæзтой цырт æмæ зарæг, цæмæй йæ ном баззайа. Ирон адæмы æмбарынады ма баззад фæлдыст суадон. Суадон у сыгъдæг æмæ марды номарæн хъуамæ уа сыгъдæг. Суадæттæ фæлдыстой нæлгоймагæн, стæм хатт разагъта сылгоймæгтæн", - загъта ахуыргонд.

Уый ма бафиппайдта, фæлдыст суадæтты цур раздæр кæй не ʻвæрдтой цыртытæ.

"Раздæр цыртытæ не ʻвæрдтой фæлдыст суадæттыл, æгæрыстæмæй уæлмæрдты дæр нæ уыдысты. Цыртытæ та æвæрдтой хъæумæ бахизæны, цæмæй сæ цæуæг уына æмæ сæ йæ зæрдыл дара. Бæрзонд Дыгуры алыхатт дæр уыд афтæ", - бафтыдта уый.

  • Фæлдыст суадæттæ
    Фæлдыст суадæттæ
    © Sputnik / Наталья Айриян
  • Фæлдыст суадæттæ
    Фæлдыст суадæттæ
    © Sputnik / Наталья Айриян
  • Фæлдыст суадæттæ
    Фæлдыст суадæттæ
    © Sputnik / Наталья Айриян
  • Фæлдыст суадæттæ
    Фæлдыст суадæттæ
    © Sputnik / Наталья Айриян
  • Фæлдыст суадæттæ
    Фæлдыст суадæттæ
    © Sputnik / Наталья Айриян
  • Фæлдыст суадæттæ
    Фæлдыст суадæттæ
    © Sputnik / Наталья Айриян
1 / 6
© Sputnik / Наталья Айриян
Фæлдыст суадæттæ

Хъуылымбегты Роберт ма банысан кодта, ингæныл цырт æвæрыны æгъдау кæй æрбахызт чырыстон дины апарахаты рæстæджы, XVIII æнусы.

Фæлдыст суадæттæ æрмæст ацы трассæйыл не ʻсты, Ирыстоны алы кæмтты дæр æмбæлынц. Уыдонæй се ʻппæтыл дæр цыртытæ нæй, фæлæ сæ адæм зонынц, кæй номыл сты.

89
Хуссар Иры аивдæр хъæу: меценат аразы кувæндæттæ Знауыры районы

Хуссар Иры аивдæр хъæу: меценат аразы кувæндæттæ Цъорбисы

327
(ранӕуӕггонд 14:10 14.10.2020)
Уæгъдибар хъæбысхæстæй Уæрæсейы сæйраг тренер Тедеты Дзамболаты азы размæ бафæндыд йæ райгуырæн хъæу Цъорбисы сæрмæ къуылдымæй скæнын хæрзарæст кувæн къуым. Хъæдрæбын уыдзæн кувæндон, аргъуан, дзæнгæрæгдон, фонтан, мæсгуытæ æмæ Гомарты дзуармæ бацæуæны æрдынæг

ЦХИНВАЛ, 14 окт — Sputnik, Плиты Фатимæ. Хуссар Ирыстоны Знауыры районы Цъорбисы хъæуы сæрмæ къуылдымыл фæуд кæны егъау кувæн комплексы арæзтад. Йе сконды ис рагон мыггаджы дзуар, рæстдинон аргъуан, фæлдыст æмæ бацæуæн мæсгуытæ.

Цорбис
© Sputnik / Natalia Airiyan
Цъорбис

Цъорбисы ногдзинæдтæ арæзт цæуынц Уæрæсейы уæгъдибар хъæбысхæсты сæйраг тренер Тедеты Дзамболаты фæндон æмæ хæрдзтæй. Кувæн бынаты арæзтæдтæй дарддæр фæстаг дыууæ азы ивындзинæтæ сæ фæд ныууагътой хъæуыл дæр. Йæ тæккæ центры Пронейы доны сæртыл хид фæуд кæны цалцæг. Ӕнцойгæрæнты кæрæтты дыууæ фарс дæр æрбынат кодтой фæйнæ дыууæ æфсæн фыранкы, уыдон хъызгæ кæсынц æрбацæуæгмæ.

"Кавказаг фыранктæй цыппар сæвæрдтой хиды хъустыл. Хид йæхæдæг кæны Тедеты мыггаджы кувæн бынæттæм æмæ у Цъорбисы хъæумæ бахизæн. Дамгъæ "Т"-йæ та нысан кæнынц Тедеты мыггаг сæхи", - загъта арæзтады кусæг Рубен Абрамян.

Цорбис
© Sputnik / Natalia Airiyan
Цъорбис

Хидæй чысыл фалдæр хъæуы астæу дæр хæрзарæзт цæуы сæрибар территори хъæуы административон бæстыхæйтты цур. Ам хъуамæ арæзт æрцæуа чысыл фæзуат, йæ фидыц та уыдзæн генералиссимус Иосиф Сталины бæрзонд цырт.

"Ӕртæ метр уыдзæн йæ бæрзæнд. Дзамболаты бафæндыд, йæ хъæуы центры цы фæзуат цæттæ кæны, уый баххæст кæнын советон фæтæджы цыртæй", - загъта арæзтады къухдариуæггæнæг Тедеты Георгий.

Сæйраг арæзтæдтæ, кæцытæ ныфс дæттынц ам скæнын Хуссар Иры иууыл уындджындæр цæрæн пункт, сты хъæуы сæрмæ къуылдымыл. Ивгъуыд аз ам сæвзæргæ арæзтадон фæзуат бонæй бон уæрæхдæр кæны. Раздæр ацы уæлвонг бынаты уыд мыггаджы уæлмæрд æмæ æрдæгкалд кувæндон.

"Мыггаджы дзуар арæзт фæцис, йæ раздæры хуызы йæ сарæзтам. Ныр ма йæм хъæуы бахæссын уазнывтæ, кæцытæ сæрмагондæй саразын кодтам. Йæ фарсмæ 20 метры бæрзæндæн мыггаджы мæсыг арæзт куы фæуа, уæд сæ афлæмбылай дæр фæуындджындæр кæндзыстæм", - дзуры Тедеты Георгий.

Уæлмæрды æмбондгæрæтты ис фæлдыст мæсгуытæ арæзтады инициаторæн йæ фыд Илья, йе 'фсымæр Ибрагим æмæ фыды æфсымæр Хъазбегæн. Бахизæн хъахъхъæнынц æфсæн домбайтæ.

  • Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    © Sputnik / Natalia Airiyan
  • Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Фото из архива Георгия Тедеева
  • Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Фото из архива Георгия Тедеева
  • Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Фото из архива Георгия Тедеева
  • Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Фото из архива Георгия Тедеева
  • Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Фото из архива Георгия Тедеева
  • Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Фото из архива Георгия Тедеева
  • Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ
    Фото из архива Георгия Тедеева
1 / 8
© Sputnik / Natalia Airiyan
Тедеты мыггаджы кувæндоны кæлæнтæ

"Фыццаг уал Тедеты Дзамболаты бафæндыд, йæ рагфыдæлтæ цы уæлмæрды ссардтой се ʻнусон бынат, уый æмбæлон уагмæ æркæнын æмæ сæнидзын кæнын мыггаджы дзуар. Фæлæ куыст куы сцайдагъ ис, уæд та йæ бафæндыд ноджы фылдæр саразын", - бафтыдта Георгий.

Уыимæ иумæ ма цайдагъ цæуы инфраструктурæ дæр - суагътой электроххах, дон, фæхуыздæр кодтой фæндаджы уавæр. Дзуарæй фалдæр та агъуысты бын бакодтой Чырыстийы номыл аргъуан. Арæзтадон куыстыты агъоммæ арфæ радта алайнаг епархийы динамонæг Иаков. Фæстæдæр ам Хуыцаумæскуывдтæ уадздзæн фыд Герман.

Цорбис
© Sputnik / Natalia Airiyan
Цъорбис

"2021 азы кæронмæ, Хуыцауы фæндæй, хъуамæ фæуæм. Дыууæ километры дæрддзæфæй рауагътам дон, уыдзæн дзы фонтантæ, рухсытæ. Нывгæнджытæ Уалыты Захар æмæ Хетæгкаты Аслан цæттæ кæнынц цыппар стыр уазнывы - Чырысти, Сыгъдæг Гиуæрги, Мад Майрæм æмæ Николай Чудотворец. Уыдон сфæлынддзысты мæсгуыты фæрстæ", - загъта аразæг.

Аргъуаны цур сарæзтой дзæнгæрæгдон. Уый уыдзæн иуыл стырдæр Хуссар Иры, дæс дзæнгæрæджы скусынгæнæн уыдзæн телефоны руаджы дæр.

"Сæ уынæр хъуысдзæн комæй коммæ дæр. Иууыл хуыздæр æрмæг цы ис, уымæй скодтой дзæнгæрæгтæ", - бафтыдта Тедеты Георгий.

Цы сарæзтой, уый æмбæрц ма ам фæзындзæн фæстæдæр - дыууæ æфсæддоны цырт, сæ цырты рæбын фонтан, фæзындзæн дзы цæрæнуæттæ дæр.

"Дзамболтат, зæгъæн ис, алы бон дæр ис ам. Дзуры телефонæй æмæ йæ цæст ахæссы куыстытыл. Ноджы ма йæм фæзынд ног хъуыдытæ. Уый канд нæ сæйраг инвестор нæу, фæлæ ма проектгæнæг дæр, йæ зæрæдæ иууылдæр ам ис", - бафтыдта уый.

Храм в Цорбис
© Sputnik / Natalia Airiyan
Цъорбис

Арæзтады къухдариуæггæнæг балхынцъ кодта, уалдзæджы кæй æрхондзысты ландшафтон дизайнерты дæр. Гæнæн ис æмæ фидæны та суа молодзандонон комплекс.

Социалон хызæгты ныр дæр парахт цæуынц арæзтады хуызджын нывтæ, Цъорбисы ныридæгæн дæр фæхонынц Хуссар Иры рæсугъддæр хъæу.

327
Постхæссæг Кæрчиты Вера

Фарны хабӕрттӕ алы хӕдзармӕ дӕр: постхӕссӕг йӕ зын, фӕлӕ ахсджиаг куысты тыххӕй

45
(ранӕуӕггонд 14:12 09.10.2020)
Кæрчиты Вера постхæссæгæй кусын æрæджы райдыдта. Уый адæмæн лæггад кæны, сæ зæрдæтæм сын хæссы фарны æнкъарæнтæ, афоныл сын байуары, цы газеттæ æмæ журналтæ рафыссынц, уыдон

ЦХИНВАЛ, 9 окт – Sputnik, Дриаты Лейла. Ныры рӕстӕджы –интернет ӕмӕ массон коммуникациты дуджы уӕддӕр газеттæ, журналтæ æмæ чингуытæ æнгом баст сты адӕмы цардимæ. Зæгъæм, республикӕйы цӕрджытӕ кӕд интернеты руаджы базонынц дунейы ӕрцӕугӕ хабӕртты тыххӕй, уӕд бынӕттон мыхуырон рауагъдты фӕрцы та адæймаг лæмбынæг æмæ арфдæр базонгæ вæййы ирон æгъдæутты мидисимæ, фæзминаг адæмты цардвæндагимæ, хъомыладон фарстатимæ… Ацы хабæрттæ къухы бафтынц постхæссæджы руаджы дæр.

Кæрчиты Вера постхæссæгæй кусын æрæджы райдыдта. Уый адæмæн лæггад кæны, сæ зæрдæтæм сын хæссы фарны æнкъарæнтæ, афоныл сын байуары, цы газеттæ æмæ журналтæ рафыссынц, уыдон. Хæссы сын сæ пенситæ æмæ ӕндӕр фиддонтӕ дæр.

Вера ацы бæрнон куысты цы цыбыр рæстæг кусы, уым ыл адæм сæ цæст æрæвæрдтой, ирон сылгоймаджы миниуджытæ йæ туджы кæй сты, куыстуарзаг, хæрзæгъдау, хæрзæфсарм кæй у, уый тыххæй. Кæд иудадзыг къахыл лæууы, уæддæр æй фæлладгъуызæй ничима федта, адæмимæ дзуры фæлмæнæй, раст цыма йæ хиуæттæ сты, уыйау.

"Кæй зæгъын æй хъæуы, мæ куыст иууыл æнцонтæй нæу, уый удуæлдай фыдæбон домы сæрдæй, зымæгæй, æнтæф уа æви къæвда уара, уый нæ хатгæйæ. Уыцы уæззау хызын, газеттæ æмæ журнæлттæ йедзагæй сæккой кæнын æмæ йæ уынгты æрвылбон цалдæр километры хæссын бирæты бон нæ бауыдзæн. Ам фыццаджыдæр, адæймаг хъуамæ уа æнæниз, куыстхъом, стæй йæ исты хъуамæ разæнгард кæна, ома, адæмæн хорздзинад хæсса æмæ йын хорз мызд фидой йæ фыдæбонæн", - зæгъы Вера.

Дæргъвæтин æмæ цымыдисаг у постæн йæ истори. Адæм ын йæ лæггæдтæй пайда кæнынц 18-æм æнусæй фæстæмæ, æмæ абон дæр у ахадгæ.

Цард бирæвæрсыг у, æмæ дзы алы къабазы дæр чи цы куыстыл хæст у, уыдонæй иуæй дæр æвзæр зæгъæн нæй, иууылдæр хъæугæ кæнынц нæ царды æмæ сæрмæ хæсгæ сты. Нæ республикæйы адæмыл чи хъуыды кæны, сæ цин æмæ сын сæ зын зæрдæйæ чи æнкъары, фарны хабæрттæ сын чи хæссы сæ хæдзæрттæм, уыдонæн зæрдæбын арфæтæ.

45
Коронавирус

Сӕйраг санитарон дохтыр коронавирусы апарахаты тыххӕй Хуссар Иры: ӕнӕстабилон уавӕр

4
(ранӕуӕггонд 16:30 23.10.2020)
Низ арӕхдӕр бахӕцы 18-69 азы кары адӕмыл, ацы кары къордмӕ хауы вирусӕй рынчынты ӕртыккаг хай, банысан кодта Коцты Марина

ЦХИНВАЛ, 23 окт — Sputnik, Козаты Диана. Хуссар Ирыстоны коронавирусӕй рынчынты ӕртын процентӕй фылдӕр хоскӕнынад цӕуынц медицинон уагдӕтты, радзырдта йӕ интервьюйы Sputnik республикӕйы сӕйраг санитарон дохтыр Коцты Марина.

Югосетпотребнадзоры сӕргълӕууӕг схуыдта коронавирусы апрахаты уавӕр Хуссар Ирыстоны "ӕнӕстабилон". Уый радон хатт ӕрсидт цӕрджытӕм, цӕмӕй ӕххӕст кӕной дохтыртӕ ӕмӕ эпидемиологты рекомендацитӕ, дарой маскӕтӕ ӕмӕ сӕхи хизой адӕмы массон ӕмбырдтӕй.

"Фӕрынчынуӕвджыты ӕртын иу проценты сты стационарты. Инфекцион рынчындон ӕмӕ сывӕллӕтты рынчындоны сты 84 пациенты коронавирусимӕ. Се хсӕн ис уӕззау рынчынтӕ дӕр. Дохтыртӕ аразынц алцыдӕр, цы ис сӕ тыхты, фӕлӕ уыцы тыхтӕ фаг не сты", - загъта Коцты Марина.

Йӕ ныхӕстӕм гӕсгӕ, фӕрынчынуӕвджыты 70 проценты сты 18-69 азы кары адӕм. 12 процентмӕ ӕввахс сты сывӕллӕттӕ 17 азы онг, ӕмӕ 18 проценты та сты 65 азӕй хистӕрдӕр адӕм.

Сӕйраг санитарон дохтыр бахахх кодта, уагдонмӕ кӕй ис тест-системӕтӕ 10 000 басгӕрст ауадзынӕн.

"Хардзгӕнӕн ӕрмӕджытимӕ проблемӕ нын уыд, фӕлӕ сӕ тагъд райстам. Уыдон дефициты сты Уӕрӕсейы дӕр. Мах алкӕмӕндӕр аразӕм тесттӕ, фӕлӕ лабораторийы хъомыс ӕмӕ адӕймагон ресурс нӕ фаг кӕнынц" – банысан кодта Коцты Марина.

Уый ма бафтыдта, зӕгъгӕ, Югосетпотребнадзорӕй дарддӕр ӕмбӕстӕгтӕн фадат ис раттын анализтӕ хисӕрмагонд лабораториты "Гемотест" ӕмӕ "КДЛ"-йы.

4