Дзагъинайы мæсгуытæ

Рагон бæлас, мæсгуытæ æмæ æлдæртты бынтæ: цæмæй æлвасы уазджыты Дзагъина

49
(ранӕуӕггонд 12:18 20.08.2020)
Хъæуы фендтаг объекттæ цымæ иу ран æрбамбырд кодтой уыйау хъæуы сæрмæ сыхагиуæг кæнынц- къуылдымæй фæлгæсы æртæуæладзыгон фидар, йæ фарсмæ "æвзонгдæр" амады кæлæнтæ, чысыл бындæр сывæллæтты кувæндон æмæ Ирыстоны алы къуымты хъуыстгонд рагон сусхъæд

ЦХИНВАЛ, 20 авг– Sputnik, Плиты Фатимӕ. Хуссар Иры Знауыры районы Уæллаг Дзагъинайы хъæу рацух ис цæрджытæй, фæлæ дзы уыимæ уазджыты нымæц та кæны фылдæрæй-фылдæр. Бæлцæтты ардæм æлвасынц дзуæрттæ, 16 æнусы æлдæртты гӕнӕхтӕ ӕмӕ 800-аздзыд сусхъæд æгæрон стыр бындзæфхадимæ.

Крепостной комплекс в селе Дзагина
© Sputnik / Natalia Airiyan
Уæллаг Дзагъина

Дзагъинайы фендтаг объекттæ цымæ иу ран æрбамбырд кодтой, уыйау хъæуы сæрмæ сыхагиуæг кæнынц. Къуылдымæй фæлгæсы æртæуæладзыгон фидар, йæ фарсмæ "æвзонгдæр" амады кæлæнтæ, чысыл бындæр сывæллæтты кувæндон æмæ Ирыстоны алы къуымты хъуыстгонд рагон сусхъæд.

"Афтæ зæгъынц, зæгъгæ, ацы сусхъæдыл цæуы 850 азы. Йæ ас, йæ хуыз тынг цымыдисон сты æмæ бирæ адæм æрбалæууынц нæ уынджы йӕ уынӕг. Фылдæр цымыдис æвзæрын кæны æрцæуæггæгтæм. Стæй ма хæстæг æвæрд рагон арæзтæдтæ дæр сты фендтаг", - радзырдта хъæуы цæрæг Гæджиты Георгий.

Сусхъæды кар бæлвырд кæны ахуыргонд, Зонад-Иртасæн институты истори æмæ этнологийы зонадон кусæг Мæргъиты Ирбег дæр.

"Хуссар Иры иууыл хистæр бæлас ис Дзауы районы Жриайы хъæуы, у зазбæлас æмæ йыл цæуы 1750 азы бæрц. Фæлæ сусхъæдтæй та ацы бæлас у иууыл хистæр республикæйы, цæуы йыл 800 азæй фылдæр, уый ивгъуыд æнусы уæрæсейаг ахыргæндтæ сбæлвырд кодтой", - загъта уый.

Липа в селе Дзагина
© Sputnik / Natalia Airiyan
Рагон сусхъæд Дзагъинайы

Сусхъæды фарсмæ цы кувæндон ис, уырдæм стæм хуыцаубоны нæ рбацæуынц адæм.

"Тынг бирæ адæм æрбацæуынц ардæм хуыцаубонты, æрбакæнынц сæ сывæллæтты æмæ сæ бафæдзæхсынц ацы бардуагæн", - дзуры Георгий.

Йæ уæлдæр ис феодалон галуан, кæцыйы абон хъæу нысан кæны Гомарты дзуары бон. Дзуарӕн йӕ сӕйраг кувӕндон ис сыхаг хъӕу Уахтанамӕ хӕстӕг.

"Фидарæй мæсыджы амады аз зæгъæн ис, йе 'рмæгæн йын ахуыртæ куы скæной, уый фæстиуæгæн, фæлæ уый лæууы зынаргъ. Йæ архитектурæмæ гæсгæ у XVI æнусы кӕрон, науӕд та XVII райдайæны. Йæ бæрзæнд уыдзæн 19 метры бæрц. Галуаны комплекстæ та Ирыстоны арæзт цыдысты XVII-XVIII", - загъта Sputnik ахуыргонд Мæргъиты Ирбег.

Мæсыг ис, хуыздæр бахъахъхъæд чи рцыд, уыдон нымæцы, бынæттон цæрджытæ йæ хонынц æртæуæладзыгон. Ноджы ма иу мæсыг та ис чысыл бындæр хъæуы мидæг. Бытæттон цæрджытӕ куыд дзурынц, афтæмæй ма ацы дыууæ мæсыджы хсæн ивгъуыд æнусы кæрон дæр уыд зæххы бынты сусæг фæндаг.

"Афтæ фæзæгъынц, уыцы сусæг фæндаджы дам лæг лæугæйæ цыд. Фæлæ ныр уыцы фæндаг фесæфт", - банысан кодта Георгий.

Мæргъиты Ирбегы хъуыдымæ гæсгæ, ацы мæсыг йæ уæллаг сыхагæй у ножы рагондæр.

"Йе 'ддаг сис æмæ мæсыг йæхæдæг дæр рагондæр амад у. Мидæмæ йæм дон дæр цыд, уый та дзурӕг у ууыл, фидарыл æрхъула кæй бафæрæзтаид дæргъвæтин рæстæг", - бафтыдта Мæргъиты Ирбег.

Рагон мæсыджы мидæг республикæйы рæстдинонтæ сæвæрдтой уазнывтæ, ныр йæ фыццаг уæладзыг райста кувæндоны хуыз.

  • Уæллаг Дзагъина
    Уæллаг Дзагъина
    © Sputnik / Natalia Airiyan
  • Уæллаг Дзагъина
    Уæллаг Дзагъина
    © Sputnik / Natalia Airiyan
  • Уæллаг Дзагъина
    Уæллаг Дзагъина
    © Sputnik / Natalia Airiyan
  • Уæллаг Дзагъина
    Уæллаг Дзагъина
    © Sputnik / Natalia Airiyan
1 / 4
© Sputnik / Natalia Airiyan
Уæллаг Дзагъина
49
Джиоты Ирбег

Зӕронд мигӕнӕнтӕн ног цард: куыд ӕххӕст кӕнынц Джиоты Роланд æмæ Ирбег цæрджыты домӕнтӕ

70
(ранӕуӕггонд 10:32 08.04.2021)
Дыууæ æрвады - Роланд æмæ Ирбег цæстуарзонæй сæ лæггады хай кæнынц, æххуысы охыл сæм чи баулæфы, уыцы адæймæгтæн

ЦХИНВАЛ, 11 апр – Sputnik, Дриаты Лейла. Хæдзарон ифтонггæрзтæ ӕмӕ мигӕнӕнтӕ дæр хæлын зонынц æмæ дзуапп нал фæдæттынц сæ хицауы домæнтæн. Ахæм рæстæджы адæймагæн йе скаст вæййы, чи сæ фæцалцæг кæны, уымæ. Мæнæ бахауд фæлтæрд къухты хицаумæ, бавнæлдта йæ аразынмæ æмæ йæ арæхстдзинады фæрцы уымæн бантыст хӕлд мигӕнӕн куыстæввонг скæнын.

Уымæй æхсызгондæр ма цы хъуамæ уа йæ хицауæн, ныр та йын раздæрау кæндзæн йæ лæггады хай æмæ йын, арфæтæ ракæныны фæстæ, хъæлдзæг зæрдæйы равгимæ рацæуы.

Æмæ цал вæййынц æрвылбон дæр, Цхинвалы Цардуагон лæггæдты хæдзарæй райгондæй æмæ бузныджы ныхæстимæ чи раздæхы, уыдон. Арфæйы ныхæстæ кæй номыл арвитынц, уыдон нымæцмæ хауынц ацы куыстуаты кусджытæ Джиоты Роланд æмæ Ирбег дæр.

"Мах архайæм æмæ цалцæг кæнæм, газы фæрцы хъарм чи кæны, ахæм цалдæр хуызы агрегатты", - зæгъынц кусджытæ.

Цæмæй уыдон æнæкъуылымпыйæ кусой, цалцæгкæнинаг та йæ раздæры гаччы æрбада, фæлхасгæнджытæн сæ домæнтæ æххæст кæной, уый тыххæй Джиоты Ирбег рацыд ахуыртӕ ӕмӕ йæ райгуырæн къуыммæ æрыздæхт цæттæ дæсны кусæгæй. Уый фæстиуæгæн дыууæ æрвады - Роланд æмæ Ирбег цæстуарзонæй сæ лæггады хай кæнынц, æххуысы охыл сæм чи баулæфы, уыцы адæймæгтæн.

"Зæгъын хъæуы уый, æмæ ахæм хъармгæнæн ифтонггæрзтæй пайда кæнынц канд нæ горæты цæрджытæ нæ, фæлæ ма республикæйы хъæууон æмбæстæгтæ дæр. Уыдонæй иуты æмбæлон уагмæ æркæнæм нæ кусæнуаты, æндæртæн та сæ уавæртæ бахынцæм, ацæуæм сæм бынатмæ", -  радзырдта Джиоты Ирбег.

Хъуамæ алчидæр тырна уымæ, цæмæй йын адæмы ‘хсæн уа кад, аргъ ын кæной, йæ алыварс чи ис, уыдон. Ном лӕгӕн йӕ кад у, йӕ царды сӕр.

70
Убоженкоты бинонтӕ

Убоженкоты династи Хуссар Ирыстоны

133
(ранӕуӕггонд 10:47 08.04.2021)
Хуссар Ирыстоны къам исыны истори комкоммæдæр баст у Убоженкойы бинонтимæ. Суанг районты æмæ дæрддзæф хъæуты цæрджытæ дæр къам исынмæ цыдысты ардæм

ЦХИНВАЛ, 10 апр – Sputnik, Дриаты Лейла. Хуссар Ирыстоны ахӕм адӕймаг стӕм разындзӕн, Убоженкоты бинонты чи нӕ зоны. Ахӕм бинонтӕ стӕмтӕ сты, кӕцыты альбомты нӕй ацы къамисджыты ист нывтӕ. Убоженкоты фотостуди ныр дæр, 50 азы размæ куыд уыд, афтæ ис Цхинвалы 8-æм июны уынгыл. Фæлæ-иу æрдæг æнусы размæ кæд студийы раз радтæ уыд, уæд ма ныр сæ къæсæрæй боны мидæг бахизы 5-10 адæймаджы.

Хуссар Ирыстоны къам исыны истори комкоммæдæр баст у Убоженкойы бинонтимæ. Суанг районты æмæ дæрддзæф хъæуты цæрджытæ дæр къам исынмæ цыдысты ардæм. Владимир Убоженко бинонты хистæр арæх цыд хъæутæм, цæмæй алкæмæн дæр уа уавæр йæ къам кæимæ йæ фæнды, уыимæ сисынæн. Æмæ-иу æм куыд æнхъæлмæ кастысты йе ‘рбацыдмæ... Хистæр кары адæмæй искæйы куы афæрсай, уæд уайтагъд æрхъуыды кæнынц Владимир Убоженкойы, сæ зæрдыл дарынц йæ æртæкъахон къамисæнимæ-иу куыд зылд Ирыстоны къуымты. Уый фотоаппараты объективы бахаудысты мингай адæймæгты хуызтæ, бæстыхæйттæ, административон уагдæттæ ӕмӕ æрдзы нывтæ. Цыфæнды хъуыддагон гæххæттытæн дæр къам исынмæ сæрмагондæй Владимир Убоженкойы агуырдтой.

Убоженкотæ Ирыстонмæ куыд æмæ цы гъдауæй æрхаудысты, уый тыххæй нын сæ чындзытæй иу Людмила афтæ радзырдта:

"Ивгъуыд æнусы 30-æм азты мæ бинонтæ цардысты Уæрæсейы. Советон хицауад куы æрфидар, уæд бинонты банымадтой кулактыл æмæ сын сæ мулк байстой. Уæд уыдон сæхи æфхæрдыл банымадтой æмæ рафтыдысты Кавказмæ. Сæ зæрдæмæ цæрынæн фæцыд Хуссар Ирыстон æмæ дзы æрбынат кодтой. 1938 азы Владимир Убоженко кусын райдыдта Цхинвалы горæты къамисæгæй", - банысан кодта Людмила.

Фæстæдæр фыды дæсныйадыл ныххæцыд йæ фырт Николай дæр, фæлæ уæдмæ райдыдта Стыр Фыдыбæстæйон хæст æмæ Убоженкоты къмисыны хъуыддаг дæр рæстæгмæ фæкъухцы. Владимирæн йæ сывæллæттæ Лидия æмæ Николай ацыдысты хæстмæ. Хъыгагæн, чызг хæсты быдырæй нал æрыздæхт, æбæрæгæй фесæфт. Николай æрыздæхт фронтæй æмæ та фыдимæ адарддæр кодтой сæ архайд. Бантыст сын Цхинвалы фыццаг фотостуди бакæнын. Студийы уыд иунæг хъæдын бандон, къулыл - фонæн урс хъуымац, кæсæны раз хъуынтæ алæгъз кæнынæн сæрвасæн. Николай ма уæд куыста ирон газеты фотоуацхæссæгæй дæр.

Ныр дæр уыцы фотостудтийы кусынц Убоженкоты фæлтæр - Людмила æмæ Татьяна Убоженко.

"Раздæрау арæх нал цæуынц адæм къамтæ исынмæ. Ныр фæзынд смартфонтæ æмæ сæ къамтæ дæр уымæй сисынц. Раздæр-иу студийы къæсæрыл æгас бинонтæ æрбалæууыдысты. Фæлæ нæм ныр фылдæр цæуынц паспорт æмæ æндæр документтæн къамтæ куы бахъæуы, уый тыххæй", - зæгъы Людмила.

Ацы дæсныйадыл хæст у Владимиры иннæ фырт Василий дæр. Къамисæджы дæсныйадмæ цымыдис кæнынц ацы бинонты кæстæр фæлтæр дæр. Ныр студи рæстæджы цыдимæ цадæггай йæ хуыз ивын райдыдта. Сабитæн дзы ис аргъæутты персонажтæ, мотороллертæ. Раздæрау къаммæ æнхъæлмæ кæсын нал хъæуы дыууæ æртæ бон. Сахат кæнæ æрдæг сахатмæ дæ къам цæттæ.

Ныртæккæ студийы кусынц Владимир Убоженкойы цоты цыппæрæм фæлтæр, кæрæдзийы ивынц дыууæ æфсымæры зæнæг. Къамисджытæй сæ иу Елена Убоженко зæгъы, зæгъгæ, раздæрау кæд бирæ адæм нал цæуы Убоженкоты студимæ, уæддæр куыстæй райгонд у.

"Архайæм гъæдджын æрмæг æлхæныныл, цæмæй къам бирæ фæлæууа. Ныртæккæ бирæ æрмæг уæййаг ис, фæлæ уыдонæй къамæн цалдæр азы фæстæ йæ хуыз фесæфы. Мах æлхæнæм япойнаг æрмæг, мæ бон у фидарæй зæгъын ахæм къам 50 азы дæр кæй фæлæудзæнис. Сæйраг хорз уавæртæ не сты, махмæ ис ахæм лæггæдтæ, кæцытæ Цæгат Иры дæр зынтæй сардзысты. Махмæ реставраци цæуынц зæронд къамтæ, нæ бон у хицæн къамтæй бинонтæн иумæйаг къам саразын. Рауагъдонтæн аразæм гъæдджын альбомтæ", - зæгъы Вова Убоженко.

Нӕлгоймаг ныфс ӕвӕры, персоналон студи саразыныл та кӕй бакусдзӕн бинонты иннæ фæлтæр.

133
Цхинвалы футболисттӕ фембылд сты Аланийӕн Цӕгат Иры фыццагады

"Цхинвалы" футболисттӕ фембылд сты "Аланийӕн" Цӕгат Иры фыццагады

2
(ранӕуӕггонд 14:22 13.04.2021)
Цӕгат Ирыстоны чемпионаты дыккаг хъазты фыццаг таймы цхинвайлаг футболисттӕ фӕхӕрд сты 0:5 хыгъдӕй

ЦХИНВАЛ, 13 апр — Sputnik. Хуссарирыстойнаг командӕ "Цхинвал"-ы футболисттӕ Цӕгат Ирыстоны чемпионаты дыккаг матчы фӕхӕрд сты бынӕттон "Аланийӕн", хъусын кӕны РХИ фӕсивӕдон политикӕ ӕмӕ спорты комитеты пресс-службӕ.

Футболисты Цхинвала уступили Алании на чемпионате Северной Осетии
"Цхинвалы" футболисттӕ фембылд сты "Аланийӕн" Цӕгат Иры фыццагады

Командӕйы сӕйраг тренер Коцты Сосланы ныхӕстӕм гӕсгӕ, фыццаг таймы цхинвайлаг футболисттӕн уыд хорз фадӕттӕ рамбулынӕн, фӕлӕ ауагътой цалдӕр хорз моменты.

"Фыццаг таймы командӕйы капитан Джиджойты Сослан райста травмӕ, ӕмӕ уый фӕстӕ хъазд бынтондӕр нал ацыд. Уымӕй дарддӕр ма командӕ у ӕвзонг - нӕ сын фаг кӕны фӕлтӕрддзинад", - банысан кодта футболистты тренер.

Хъазт ахицӕн 0:5 хыгъдӕй. Уый адыл командӕ "Цхинвал" ахсы ӕхсӕзӕм бынат Цӕгат Иры чемпионаты.

2