Ирон кафт

Гаглойты Ростик: ирон адӕмӕн кафт семӕ райгуырд

50
(ранӕуӕггонд 11:49 25.11.2020)
Ирон кафты аивад ахсджиаг бынат æрцахста адæмы царды, уымæн ӕмӕ ирон кæфтытæ куыд хуызæй, афтæ мидисæй дæр æнгом баст æрцыдысты царды уавæртимæ æмæ æвдисынц фыдæлты цардвæндагы ирд оптимизм, зæрдæйы бæллицтæ æмæ зæрдæбын æнкъарæнтæ

ЦХИНВАЛ, 25 ноя – Sputnik, Дриаты Лейла. Раздæр адæм кæд мæгуыр цардысты, уæддæр хъæлдзæгдæр ӕмӕ æмуддæр уыдысты. Искæуыл-иу исты хъæлдзæгдзинад куы æрцыд, кæнæ-иу хъæубæстæн исты иумиаг бæрæгбон куы уыд, уæд-иу сарæзтой куывд. Куывд та æнæ хъазт нæ фидыдта. Фæсивæд-иу сылгоймагæй, нæлгоймагæй æрбамбырд сты æмæ-иу чи кафгæ кодта, чи та кæсгæ. Уæдæ, ацы хъуыддаг дæр дзурæг ирон адæмы национ культурæйы кафты аивад кæй ахсы ахсджиаг бынат. Кафт дæр ирон адæмы поэтикон сфæлдыстадау тынг рагон кæй у, уый тыххæй Sputnik бæстондæрæй радзырдта Цхинвалы культурæйы хайады сæргълæууæг Гаглойты Ростик.

"Нæ адæмæн кафт семæ кæй райгуырд, уый бæрæгæй зыны фольклоры, уæлдайдæр та Нарты эпосы. Нарт æрмæст æнæбасæтгæ хъайтартæ нæ уыдысты, фæлæ ма рæвдз уыдысты кафынмæ, зарынмæ дæр", - банысан кодта уый.

Ирон кафты аивад ахсджиаг бынат кæй æрцахста нæ адæмы царды, уымæн ма æвдисæн у уый дæр, æмæ ирон кæфтытæ куыд хуызæй, афтæ мидисæй дæр æнгом баст æрцыдысты царды уавæртимæ æмæ æвдисынц фыдæлты цардвæндагы ирд оптимизм, зæрдæйы бæллицтæ, æмæ зæрдæбын æнкъарæнтæ.

Руководитель Госансамбля Симд Ростик Гаглоев
© Sputnik
Гаглойты Ростик

Ирон аив, мидисджын кæфтытæ, Гаглойты Ростикы хъуыдымӕ гӕсгӕ,  фæзындысты æмæ равзæрдысты куысты бындурыл, цины æмæ масты æнкъарæнты зæлтимæ - зарджытимæ.

"Куыд зонæм, афтæмæй куыстæй улæфтмæ, улæфтæй куыстмæ тындзыдтой цæргæ цæрæнбонты адæм æмæ уый бæрæгæй йæ фæд ныууагъта ирон кæфтытыл. Ахæм рагон кæфтытæм хауынц "Сандрахъ", "Чепена" æмæ æндæртæ дæр. Ис нæм фæзмæн кæфтытæ дæр", - ранымадта хайады сӕргълӕууӕг.

Уый ма банысан кодта, зӕгъгӕ, уыцы уагыл цы кæфтытæ равзæрдысты, уыдон цæмæй ма рох кæной адæмæй, уый тыххæй Цхинвалы районы ансамбль "Амонд" архайы йæ репертуар ахæм кæфтытæй баххæст кæныныл.

Гаглойты Ростик ма куыд радзырдта, афтæмæй ирон адæмон кæфтытæ æмæ зарджытæ дæр кæнынц дыууæ дихы: нæлгоймæгты æмæ сылгоймæгтыл. Ирон сылгоймаг фынджы уæлхъус куыд хицæн кодта, афтæ хицæн уыдысты сæ зарджытæ, сæ кæфтытæ дæр. Уыцы рæстæджы ирон хъазты æмпъызтытæ, зæронд дарæсы балæууын худинаг нæ уыдис. Уæдæ мæгуыр æмæ бонджыны дæр не ‘взæрстой, æрдзæй фыдуынд æмæ хæрзконды дæр кæрæдзийыл нæ барстой. Æппæт хуызты дæр хъазты бартæ æмæ хæстæ домдтой иунæг æгъдау - ирон намыс. Ирон намыс домдта иумиаг æгъдау æмæ фæтк.

"Ирон адæммæ стыр худинагыл нымад цыдис æнæ худ, æнæ ронæй ракафын. Сылгоймагæн та æнæ кæлмæрзæнæй æмæ бæгъæмзæнгæй хъазтмæ рахизын. Уæдæ пыхцылсæртæй, гомхъуыртæ, къуырддымджытæй, æнæдыстæ хæдæтты къабаты кафын дæр нымадтой нæ фыдæлтæ худинагыл. Рæстæджытæ ивынц æмæ, кæй зæгъын æй хъæуы, ныр ирон хъазты ахæм æгъдæуттæ хынцыд нал цæуынц, фæлæ уыцы арæнтæй ахизæн нæй нæ ансамбылтæн сценæйыл сæ арæхстдзинад æвдисгæйæ", - бафиппайдта Гаглойы фырт.

Концерт Государственного ансамбля  Симд имени Б. А. Галаева
© Sputnik / Наталья Айриян
Ирон кафт

Ирон кæфтытæй иууыл зындгонддæр у "Симд". Йæ нæргæ кад хъуыстис дӕрддыл. "Симд" кæд иу кафт уыдис, уæддæр æй æххæст кодтой алы æмæ алы хуызты. Уыди тымбыл дæларм - уæлармæй хæцгæйæ, сылгоймæгтæ æмæ нæлгоймæгтæн къæйттæй лæугæйæ. Уыди дывæрсыг симд рахис фарсы нæлгоймæгтæ æмæ галиу фарсы та сылгоймæгтæн ерысы хуызы. Уыдис къæйттæй симд æмæ фæуд кодта кæронбæттæны цыбыр тымбыл кафтыл.

"Симд кафгæйæ нæ фидыдта уæлдай хъæлæба, тæлтæг фезмæлдтытæ. Симд æвдыста ирон царды мидис цины, ныфсы, æмзонддзинады, адæмы иумиаг тых. Ирыстоны кæмтты, хъæуты уыдис сæрмагонд фæзтæ симынæн. Уыдон нæмттæ баззадысты бынтон æрæджыйы онг дæр. Кæй зæгъын æй хъæуы симыныл ахуыр цыдысты рæзгæ фæсивæд сыхгай, хъæугай, комгай алы уавæрты, кæм мусты, кæм астæууынгты", - радзырдта культурон архайӕг.

Фæлæ иумиаг бæрæгбæтты та Иры дзылæттæ æмбырд кодтой дзуæртты, кувæндæтты фæзтæм, уæд стыр симды уаг уыди уæрæхдæр, ахадгæдæр, куыд хуызæй, афтæ мидисæй дæр.

"Фæлæ абон уыцы æгъдау дæр байрох. Æмæ йæ цæмæй нæ кæстæртæн сæ зæрдыл æрлæууын кæнæм, уыцы нысанæн нæ районы культурæйы хайады ансамбль "Амонд" ӕрӕджы Джеры дзуары кувæндоны бын сарæзта хъазт ирон æгъдаумæ гæсгæ", - зӕрдыл ӕрлӕууын кодта уый.

Открытый урок хореографического кружка Кафт
© Sputnik / Наталья Айриян
Кафт

Ирон кафт æппæтæй дæр баст уыдис æгъдауимæ. Кафгæ-кафын нæлгоймаг æнæнхъæлæджы дæр куы баныдзæвдаид сылгоймаджы дарæсыл, уæддæр-иу ын æй йæ цæстмæ бадардтой, бауайдзæф иу ын кодтой. Ахæм хъуыддаг иу раджы заманы расайдта тугкалдмæ дæр.

Хъазты мидæг уæлдай дзырдæппарæнтæ, хъæлæсыдзагæй худын, ирон адæммæ стыр æгады бынаты уыдысты æмæ сæ æхсæнад никæмæн барста. Цасфæнды дæсны кафджытæ ма уыдаиккой сылгоймаг æмæ нæлгоймаг, уæддæр ирон æфсармы фæлгæттæй нæ хызтысты. Къах-къухтыл кафын йæ зæрды ис нæлгоймагæн, уæд бæрæг бынаты, бæрæг афоныл, уымæй дæр сылгоймаг разыйы дзуапп хъуамæ радтаид.

Ирон кафты аивады нæлгоймæгтæн уыдис сæхи кæфтытæ дæр. Цæвиттон ирон адæммæ æддæгуæлæ кафт уыдис симды бæрзонддæр, уæлцмондæр кæронбæттæн хай. Ацы хайы архайдтой æрмæстдæр нæлгоймæгтæ куыд кæстæртæй, рогдæрæй, арæхстджындæрæй. Æддæгуæлæ кафт уыди хæстон кафт фыдæлты уагыл. Тыгъд быдырмæ цæугæйæ хæстон фæсивæдæн арæзтой фæндарасты æгъдау Уастырджийы кувæндоны раз. Куывдтой сын бæрæг фæткыл æртæ кæрдзын æмæ бæгæныйы кæхцæй, стæй хъисфæндыры цагъдмæ цыдысты бæрæг къордтæй сæ фæндагыл. Хæстæй уæлахизæй æрбаздæхтысты, зæгъгæ, уæд-иу сыл сæмбæлдысты арфæтимæ, фæндыры цагъдимæ Уастырджийы кувæндоны раз фæзы.

"Хæстон кафты – симды уагæн ма нæм йæ фæстаг зонæнтæ æрхæццæ сты кæм хистæрты мысинæгты, кæм фæзмæн кæфтыты, иннæ мидис байрох. Мидхæсты архайджытæ куыд дзырдтой, афтæмæй ма æртæ æддæгуæлæйæ акафыдысты 1921 азы Сау денджызы былгæрон Хуссар Иры бархионтæ æмæ Гæджиты Бадилайы бæхджын полчы ирæттæ гуырдзиаг меньшевиктыл фæуæлахизы кадæн", - загъта Гаглойты Ростик.

Ирон адæмы царды бæрæг бынат ахстой хъæлдзæггæнæн фæзмæн кæфтытæ дӕр. Архайдтой сæ фæсивæд æхсæны куывдты, бæрæгбæтты заманты. Уыцы уавæрты чызджытæ лæппуты фæлысты кафыдысты, фæзмыдтой зæронд лæгты æмæ устыты, уазæг лæппуты, фæзмыдтой сæ куысты æмæ улæфты, хæсты æмæ фæдисы уагыл.

"Адæмон кæфтытæ ахуыргæнгæйæ, адæймаг æрцæуы ахæм хатдзæгмæ, зæгъгæ, ацы сфæлдыстад фæзынд куысты процессы рæстæджы æмæ йын æнгом бастдзинад уыдис адæмы цардимæ. Уыдоны ирдæй æвдыст цæуы ирон сæрибаруарзаг адæмы истори, сæ уарзондæр бæллицтæ, националон характеры хуыздæр æууæлтæ", - банысан кодта культурӕйы хайады сӕргълӕууӕг.

Отчетный концерт Госансамбля Симд
© Sputnik / Лана Чибирова
Ирон кафт

Уый ма радзырдта, ирон адæмы кæфтытæ фæхъæздыгдæр æмæ фæхуыздæр кæныныл стыр куыст кӕй бакодтой Гуырдзыстоны ССР-ы сгуыхт архайæг Галаты Барис, Ирыстоны адæмон нывгæнæг Тугъанты Махарбег, ГССР сгуыхт артисттæ Хетæгкаты Владимир, Тедеты Георги, Гаглойты Хазби, Саулохты Мэлс, Дзадтиаты Уакка, Битеты Павел, Цыбырты Володя æмæ æндæртæ.

50
Джиоты Ирбег

Зӕронд мигӕнӕнтӕн ног цард: куыд ӕххӕст кӕнынц Джиоты Роланд æмæ Ирбег цæрджыты домӕнтӕ

69
(ранӕуӕггонд 10:32 08.04.2021)
Дыууæ æрвады - Роланд æмæ Ирбег цæстуарзонæй сæ лæггады хай кæнынц, æххуысы охыл сæм чи баулæфы, уыцы адæймæгтæн

ЦХИНВАЛ, 11 апр – Sputnik, Дриаты Лейла. Хæдзарон ифтонггæрзтæ ӕмӕ мигӕнӕнтӕ дæр хæлын зонынц æмæ дзуапп нал фæдæттынц сæ хицауы домæнтæн. Ахæм рæстæджы адæймагæн йе скаст вæййы, чи сæ фæцалцæг кæны, уымæ. Мæнæ бахауд фæлтæрд къухты хицаумæ, бавнæлдта йæ аразынмæ æмæ йæ арæхстдзинады фæрцы уымæн бантыст хӕлд мигӕнӕн куыстæввонг скæнын.

Уымæй æхсызгондæр ма цы хъуамæ уа йæ хицауæн, ныр та йын раздæрау кæндзæн йæ лæггады хай æмæ йын, арфæтæ ракæныны фæстæ, хъæлдзæг зæрдæйы равгимæ рацæуы.

Æмæ цал вæййынц æрвылбон дæр, Цхинвалы Цардуагон лæггæдты хæдзарæй райгондæй æмæ бузныджы ныхæстимæ чи раздæхы, уыдон. Арфæйы ныхæстæ кæй номыл арвитынц, уыдон нымæцмæ хауынц ацы куыстуаты кусджытæ Джиоты Роланд æмæ Ирбег дæр.

"Мах архайæм æмæ цалцæг кæнæм, газы фæрцы хъарм чи кæны, ахæм цалдæр хуызы агрегатты", - зæгъынц кусджытæ.

Цæмæй уыдон æнæкъуылымпыйæ кусой, цалцæгкæнинаг та йæ раздæры гаччы æрбада, фæлхасгæнджытæн сæ домæнтæ æххæст кæной, уый тыххæй Джиоты Ирбег рацыд ахуыртӕ ӕмӕ йæ райгуырæн къуыммæ æрыздæхт цæттæ дæсны кусæгæй. Уый фæстиуæгæн дыууæ æрвады - Роланд æмæ Ирбег цæстуарзонæй сæ лæггады хай кæнынц, æххуысы охыл сæм чи баулæфы, уыцы адæймæгтæн.

"Зæгъын хъæуы уый, æмæ ахæм хъармгæнæн ифтонггæрзтæй пайда кæнынц канд нæ горæты цæрджытæ нæ, фæлæ ма республикæйы хъæууон æмбæстæгтæ дæр. Уыдонæй иуты æмбæлон уагмæ æркæнæм нæ кусæнуаты, æндæртæн та сæ уавæртæ бахынцæм, ацæуæм сæм бынатмæ", -  радзырдта Джиоты Ирбег.

Хъуамæ алчидæр тырна уымæ, цæмæй йын адæмы ‘хсæн уа кад, аргъ ын кæной, йæ алыварс чи ис, уыдон. Ном лӕгӕн йӕ кад у, йӕ царды сӕр.

69
Убоженкоты бинонтӕ

Убоженкоты династи Хуссар Ирыстоны

133
(ранӕуӕггонд 10:47 08.04.2021)
Хуссар Ирыстоны къам исыны истори комкоммæдæр баст у Убоженкойы бинонтимæ. Суанг районты æмæ дæрддзæф хъæуты цæрджытæ дæр къам исынмæ цыдысты ардæм

ЦХИНВАЛ, 10 апр – Sputnik, Дриаты Лейла. Хуссар Ирыстоны ахӕм адӕймаг стӕм разындзӕн, Убоженкоты бинонты чи нӕ зоны. Ахӕм бинонтӕ стӕмтӕ сты, кӕцыты альбомты нӕй ацы къамисджыты ист нывтӕ. Убоженкоты фотостуди ныр дæр, 50 азы размæ куыд уыд, афтæ ис Цхинвалы 8-æм июны уынгыл. Фæлæ-иу æрдæг æнусы размæ кæд студийы раз радтæ уыд, уæд ма ныр сæ къæсæрæй боны мидæг бахизы 5-10 адæймаджы.

Хуссар Ирыстоны къам исыны истори комкоммæдæр баст у Убоженкойы бинонтимæ. Суанг районты æмæ дæрддзæф хъæуты цæрджытæ дæр къам исынмæ цыдысты ардæм. Владимир Убоженко бинонты хистæр арæх цыд хъæутæм, цæмæй алкæмæн дæр уа уавæр йæ къам кæимæ йæ фæнды, уыимæ сисынæн. Æмæ-иу æм куыд æнхъæлмæ кастысты йе ‘рбацыдмæ... Хистæр кары адæмæй искæйы куы афæрсай, уæд уайтагъд æрхъуыды кæнынц Владимир Убоженкойы, сæ зæрдыл дарынц йæ æртæкъахон къамисæнимæ-иу куыд зылд Ирыстоны къуымты. Уый фотоаппараты объективы бахаудысты мингай адæймæгты хуызтæ, бæстыхæйттæ, административон уагдæттæ ӕмӕ æрдзы нывтæ. Цыфæнды хъуыддагон гæххæттытæн дæр къам исынмæ сæрмагондæй Владимир Убоженкойы агуырдтой.

Убоженкотæ Ирыстонмæ куыд æмæ цы гъдауæй æрхаудысты, уый тыххæй нын сæ чындзытæй иу Людмила афтæ радзырдта:

"Ивгъуыд æнусы 30-æм азты мæ бинонтæ цардысты Уæрæсейы. Советон хицауад куы æрфидар, уæд бинонты банымадтой кулактыл æмæ сын сæ мулк байстой. Уæд уыдон сæхи æфхæрдыл банымадтой æмæ рафтыдысты Кавказмæ. Сæ зæрдæмæ цæрынæн фæцыд Хуссар Ирыстон æмæ дзы æрбынат кодтой. 1938 азы Владимир Убоженко кусын райдыдта Цхинвалы горæты къамисæгæй", - банысан кодта Людмила.

Фæстæдæр фыды дæсныйадыл ныххæцыд йæ фырт Николай дæр, фæлæ уæдмæ райдыдта Стыр Фыдыбæстæйон хæст æмæ Убоженкоты къмисыны хъуыддаг дæр рæстæгмæ фæкъухцы. Владимирæн йæ сывæллæттæ Лидия æмæ Николай ацыдысты хæстмæ. Хъыгагæн, чызг хæсты быдырæй нал æрыздæхт, æбæрæгæй фесæфт. Николай æрыздæхт фронтæй æмæ та фыдимæ адарддæр кодтой сæ архайд. Бантыст сын Цхинвалы фыццаг фотостуди бакæнын. Студийы уыд иунæг хъæдын бандон, къулыл - фонæн урс хъуымац, кæсæны раз хъуынтæ алæгъз кæнынæн сæрвасæн. Николай ма уæд куыста ирон газеты фотоуацхæссæгæй дæр.

Ныр дæр уыцы фотостудтийы кусынц Убоженкоты фæлтæр - Людмила æмæ Татьяна Убоженко.

"Раздæрау арæх нал цæуынц адæм къамтæ исынмæ. Ныр фæзынд смартфонтæ æмæ сæ къамтæ дæр уымæй сисынц. Раздæр-иу студийы къæсæрыл æгас бинонтæ æрбалæууыдысты. Фæлæ нæм ныр фылдæр цæуынц паспорт æмæ æндæр документтæн къамтæ куы бахъæуы, уый тыххæй", - зæгъы Людмила.

Ацы дæсныйадыл хæст у Владимиры иннæ фырт Василий дæр. Къамисæджы дæсныйадмæ цымыдис кæнынц ацы бинонты кæстæр фæлтæр дæр. Ныр студи рæстæджы цыдимæ цадæггай йæ хуыз ивын райдыдта. Сабитæн дзы ис аргъæутты персонажтæ, мотороллертæ. Раздæрау къаммæ æнхъæлмæ кæсын нал хъæуы дыууæ æртæ бон. Сахат кæнæ æрдæг сахатмæ дæ къам цæттæ.

Ныртæккæ студийы кусынц Владимир Убоженкойы цоты цыппæрæм фæлтæр, кæрæдзийы ивынц дыууæ æфсымæры зæнæг. Къамисджытæй сæ иу Елена Убоженко зæгъы, зæгъгæ, раздæрау кæд бирæ адæм нал цæуы Убоженкоты студимæ, уæддæр куыстæй райгонд у.

"Архайæм гъæдджын æрмæг æлхæныныл, цæмæй къам бирæ фæлæууа. Ныртæккæ бирæ æрмæг уæййаг ис, фæлæ уыдонæй къамæн цалдæр азы фæстæ йæ хуыз фесæфы. Мах æлхæнæм япойнаг æрмæг, мæ бон у фидарæй зæгъын ахæм къам 50 азы дæр кæй фæлæудзæнис. Сæйраг хорз уавæртæ не сты, махмæ ис ахæм лæггæдтæ, кæцытæ Цæгат Иры дæр зынтæй сардзысты. Махмæ реставраци цæуынц зæронд къамтæ, нæ бон у хицæн къамтæй бинонтæн иумæйаг къам саразын. Рауагъдонтæн аразæм гъæдджын альбомтæ", - зæгъы Вова Убоженко.

Нӕлгоймаг ныфс ӕвӕры, персоналон студи саразыныл та кӕй бакусдзӕн бинонты иннæ фæлтæр.

133
Цхинвалы футболисттӕ фембылд сты Аланийӕн Цӕгат Иры фыццагады

"Цхинвалы" футболисттӕ фембылд сты "Аланийӕн" Цӕгат Иры фыццагады

2
(ранӕуӕггонд 14:22 13.04.2021)
Цӕгат Ирыстоны чемпионаты дыккаг хъазты фыццаг таймы цхинвайлаг футболисттӕ фӕхӕрд сты 0:5 хыгъдӕй

ЦХИНВАЛ, 13 апр — Sputnik. Хуссарирыстойнаг командӕ "Цхинвал"-ы футболисттӕ Цӕгат Ирыстоны чемпионаты дыккаг матчы фӕхӕрд сты бынӕттон "Аланийӕн", хъусын кӕны РХИ фӕсивӕдон политикӕ ӕмӕ спорты комитеты пресс-службӕ.

Футболисты Цхинвала уступили Алании на чемпионате Северной Осетии
"Цхинвалы" футболисттӕ фембылд сты "Аланийӕн" Цӕгат Иры фыццагады

Командӕйы сӕйраг тренер Коцты Сосланы ныхӕстӕм гӕсгӕ, фыццаг таймы цхинвайлаг футболисттӕн уыд хорз фадӕттӕ рамбулынӕн, фӕлӕ ауагътой цалдӕр хорз моменты.

"Фыццаг таймы командӕйы капитан Джиджойты Сослан райста травмӕ, ӕмӕ уый фӕстӕ хъазд бынтондӕр нал ацыд. Уымӕй дарддӕр ма командӕ у ӕвзонг - нӕ сын фаг кӕны фӕлтӕрддзинад", - банысан кодта футболистты тренер.

Хъазт ахицӕн 0:5 хыгъдӕй. Уый адыл командӕ "Цхинвал" ахсы ӕхсӕзӕм бынат Цӕгат Иры чемпионаты.

2