Гобозты Валерий

Гобозты Валерий. Ирыстоны номдзыддæр æмæ уæздандæр хъæбултæй сæ иу

24
(ранӕуӕггонд 11:47 18.01.2021)
Хæларзæрдæ, æнæзивæг, Валерий мидбылхудгæ æмбæлд алкæуыл дæр, фæлæ йæ зæрдæйы сагъæсæвдисæг уыдысты йæ цæстытæ - цыдæр мидхъуырдухæнты уыд æдзух, цыдæр сусæг маст ын йæ уд æхсыдта, кæд æй никуы æргом кодта, уæддæр

ЦХИНВАЛ, 18 янв – Sputnik, Дриаты Лейла. Гобозты Валерийы хуызæттæй ирон адæм афтæ фæзæгъынц: "Сабыр, уæздан, уæззонд, никуы никæй бахъыгдардзæн, мæлдзыджы дæр нæ фæхъыг кæндзæн". Ахæм уыд Гобозы фырт, фæлæ, уый хыгъд, æппæлгæ, йæ риу хойгæ размæ нæ бырста; курдиатджын поэт, хорз тæлмацгæнæг, литературæ амонæг æмæ алæмæтон миддунейы сконды хицау уæвгæйæ, уый йе ‘рмæджытæ, бирæтау, тыххæй нæ хъардта адæмæн, никæй тыхсын кодта, афтæмæй та йæ поэтикон текстты алы рæнхъ дæр у зæрдæмæхъаргæ, мидисджын, арф хъуыдыимæ.

"Зондджын, уæздан адæймаг, уыд иттæг хорз литератор. Ирон лæджы æвæрццаг миниуджытæй - æххæст. Уал азы дæргъы иумæ фæкуыстам æмæ никуы хъуыды кæнын, уый искæй фæхъыг кодта кæнæ тызмæгæй йæхи равдыста. Цыфæнды æнæвдæлон ма уыдаид, уæддæр бахъуыды сахат æххуысмæ уыд цæттæ, дæ къух дын ацарæзтаид", - зæгъы йе ‘мкусæг Гуыцмӕзты Евелина.

Цалдæр азы йе мгӕртты ‘хсæн нал ис Валерий, фæлæ, Евелинайы ныхӕстӕм гӕсгӕ, иу уысм дæр уыдонӕй рох нæу.

"Хæларзæрдæ, æнæзивæг, Валерий мидбылхудгæ æмбæлд алкæуыл дæр, фæлæ йæ зæрдæйы сагъæсæвдисæг уыдысты йæ цæстытæ - цыдæр мидхъуырдухæнты уыд æдзух, цыдæр сусæг маст ын йæ уд æхсыдта, кæд æй никуы æргом кодта, уæддæр. Хъысмæтæн цы загъдæуа, æндæра йын бирæ хæрзиуджытæ бантыстаид саразын йе сфæлдыстадон фæндагыл, йæ царды, ноджыдæр лæггад кодтаид йæ радтæг адæмæн", - банысан кодта уый.

Куыд журналист æмæ куыд поэт, афтæ ирон адæмы æппæт трагикон цауты Валерий Лентъойы фырт рауагъта йæ æнкъараг зæрдæйыл æмæ сæ адæмы размæ хаста газетон уацты æмæ поэтикон уацмысты хуызы. Сагъæсы йæ æппæрста, хуссарирыстойнаг ирæттæн сæ фидæн цы уыдзæн, уый. Æмæ 2007 азы цы æмдзæвгæты æмбырдгонд рауагъта, уымæн дæр йæ ном схуыдта "Сагъæс Ирыстоныл". Ам бакæсæн ис бирæ номарæн æмдзæвгæтæ -йæ адæмы сæрыл сæ сæр нывондæн чи æрхастой, Ирыстонæн чи скад кодтой, уыдонæй бирæты тыххæй.

Чиныджы ма ирдæй зыны, ныййарæгæн цы стыр аргъ кодта, уый дæр. Уымæн æвдисæн -йæ мад Верæ æмæ йæ фыд Лентъойы тыххæй цы поэмæтæ ныффыста, уыдон. Уæвгæйæ, ацы чиныг ныффыссынмæ Валерийы сфæлдыстадон цæхæр уæззау дуг аздæхта. Уый размæ йын цы поэтикон æмбырдгæндтæ рацыдысты мыхуыры: "Æмдзæвгæтæ" (1985 аз) æмæ "Арвæрдыны дидинæг" (1989 аз), зæгъгæ, уыдон йедзаг уыдысты царды цинты, уарзты, хæлардзинады æнкъарæнтæй, фæлæ дуг йæ дæрзæг арм æрæвæрдта поэты сфæлдыстадыл дæр æмæ йæ не суæгъд кодта йæ амæлæты бонмæ. Уый бæрæг у йæ фæстаг чиныджы номæй дæр – "Зæрдæйы цæссыгтæ" (2011 аз). Хъыгагæн, ацы чиныджы йын йæ къухмæ райсын нал бантыст - æрбахастой ма йæм æй йæ æвæрæн бон...

Валерий, зæгъæн ис, уыд бирæварсон курдиаты хицау. Йæ царды сæрмагонд бынат ахстой шахмæттæ æмæ шашкæтæ. Йе ‘взонджы бонты уый хайад иста уæды областы, Гуырдзыстоны æмæ Советон Цæдисы æндæр æмæ æндæр ерысты æмæ-иу бацахста призон бынæттæ. Уыд Гуырдзыстоны чемпион шашкæтæй, авд хатты та бацахста дыккаг бынæттæ. Хорз æнтыстытæ йын уыд шахмæттæй дæр. Ацы интеллектуалон хъазт æппæт йæ царды дæргъы æмдзу кодта йемæ. Кæд йæхæдæг нал хъазыд, хайад нал иста ерысты, уæддæр спорты ацы хуызыл цайдагъ кодта рæзгæ фæлтæры.

Гобозты Валерий
Фото: Дриаты Лейла
Гобозты Валерий

Йæ лæгæдтæ ацы къабазы дæр зынгæ кæй уыдысты, уымæ гæсгæ республикæйы шахматты федераци ныр цалдæр азы ауадзы йæ номыл турнир шахматтæй. Зæгъын хъæуы уый дæр æмæ шахматты федерацийы президент Саулохты Георгий дæр кæй у Валерийы раздæры хъомылгæнинаг.

"Уыд æцæг ирон, æгъдауджын, фæрнджын æмæ хъæздыг удварны хицау. Уымæй иу хъæрæй ныхас никуы ничи фехъуыста. Йæ ахаст - фæлмæн, хъарм; йе ‘мныхасгæнæджы цæстытæм-иу каст йе ‘нкъард цæстæнгасæй æмæ-иу лæмбынæг ныхъхъуыста. Стæй загътаид йæ хъуыды æмæ уыцы дзырдтæ адæймагæн уыдысты, узæлаг мады арфæйау, æхцон. Æгæрон уарзтæй уарзта йæ куыст, йе ‘мбæлтты, йæ хæлæртты", - мысы Георгий йӕ ахуыргӕнӕджы.

Валерий уӕззау цардвӕндӕгтыл рацыд, фӕлӕ йын уӕлдар тынг йӕ зӕрдӕ ӕрхӕндӕг кодта, 2008 азы гуырдзиаг-ирон хӕсты рӕстӕджы йӕ хӕдзар кӕй ныппырх ӕмӕ йын сӕндидзын кӕй нал ӕнтыст, уый тыххӕй. Йе мкусӕг Джиоты Фатимӕйы зӕрдыл арӕх ӕрлӕууы иу цау Валерийы тыххӕй.

"Ӕз редакцимæ сцæйцыдтæн, уый та куысты фæстæ хæдзармæ фæцæйцыд Ленины уынгыл. Тынг æнкъард, æрхæндæг мæм фæкаст æмæ йæ афарстон. Уый арф ныуулæфыд æмæ мын афтæ: "Мæ хæдзар нал æмæ нал сцалцæг хæсты фæстæ, мæ хомæ цæрын, уымæй дæр æфсæрмы кæнын. Рæсугъд нæу, æфсымæр хомæ цæра, фæлæ цы бачындæуа, балæууæндон мын нæй æмæ...", - дзуры йӕ мысинӕгтӕ Фатимӕ.

Валери цардæй бирæ нæ домдта. Фӕндыд ӕй æрмæстдæр, цæмæй кусын йæ бон уыдаид, кусыны фадат ын уыдаид. Фæлæ йын уыцы хæрзиуæг дæр хъысмæты цæст нæ бауарзта æмæ 64 аздзыдæй, 2012 азы 20 январы, йæ тæккæ сфæлдыстадон тыхы уæвгæйæ, ахицæн йӕ уарзон бинонты ӕмӕ ӕмгӕртты хсӕнӕй.

24
Зæххæнкъуыст мын фæивта мæ цард: Дзауы бæллæх Цхуырбаты Ренатайы мысинæгты

Ныр раздæр базонын, зæххæнкъуыст кæй уыдзæн: Цхуырбаты Рената Дзауы бæллæхы тыххæй

45
(ранӕуӕггонд 15:32 29.04.2021)
Уый бæрц æзты фæстæ Ренатайы бон ссис йæ сывæллоны тастæ басæттын, фæлæ йын лифтмæ кæцыфæнды бахызт дæр свæййы егъау стресс. 29 апрелы æрцæугæ бæллæх фæивта чызджы цард - ныр уый цалдæр уысм раздæр банкъары, кæй уыдзæн зæххæнкъуыст

ЦХИНВАЛ, 29 апр - Sputnik, Плиты Фатимӕ. Дзауы районы 30 азы размæ зæххæнкъуыст кардиналонæй фæивта Хслебы цæрæг Цхуырбаты Ренатайы цард. Уæдæй нырмæ чызг тæрсы æхгæд тыгъдадæй, стыр бæстыхæйттæй æмæ развæлгъау базоны æрдзон бæллæхы тагъд æрбацыд.

1991 азы Цхуырбаты Рената ахуыр кодта Дзауы скъола-интернаты æвдæм къласы. Зæххæнкъуысты бон – 29 апрелы адæм ацыдысты митингмæ. Æгас скъолайы ма баззадысты æрмæст дыккæгæм æмæ æртыккæгæм къласы ахуырдзаутæ. Æртыккаг къласы ахуыргæнæг сывæллæтты бафæдзæхста раздзог Цхуырбаты Ренатайæн.

Рената Цховребова
Цхуырбаты Рената

"Мах уыдыстæм, скъолайы ма цы къуым нæ ныккалд, уыцы хайы. Хъазыдыстæм "Поле чудес"-æй. Тынг дымгæ сыстад, уынджы бæрзбæлæсты ниуын æмæ æнахуыр уынæр цыд. Мæхæдæг дæр ницы æмбæрстон, фæлæ сывæллæттæн загътон, уый вертолет кæй у", - мысы чызг.

Ренатайы ныхæстæм гæсгæ, 30 азы фæстæ дæр уый уыцы рæстæг хъуыды кæны куыд знон, афтæ.

"Уæдмæ рыгæй ницыуал зынд. Ме ʻфсымæры рог къурткæйы уыдтæн æмæ сывæллæттæ мæныл ныттыгуыр сты æмæ мын мæ къурткæйыл хæцыдысты. Цæстытæ бакæнæн нал уыд рыгæй, фæлæ дуары рдæм архайдтам ахизын. Нæ амондæн, кълас уыд тæккæ асины цур", - загъта Цхуырбаты Рената.

Зæххæнкъуысты кæлæнтæ сæхгæдтой ахуыргæнæн уагдоны рахизæн, скъоладзауты бахъуыд асины цур рудзынгæй гæпп кæнын.

"Фыццаг уæладзыджы дуарæй ахизæн нал уыд, уымæ гæсгæ бацыдыстæм куыддæрты асины цур рудзынгмæ. Йæ авг æмæ æфсæн хызæг уыдысты нырма йæ уæлæ, фæлæ бæстыхай уыд лæмæгъ æмæ æнцонæй ахаудтой. Уæдмæ рудзынджы цур февзæрдысты мæ фыд Шота æмæ сыхаг лæг Руслан, уыдон нын æххуыс кодтой бæстыхайæ рахизынæн", - бафтыдта уый.

Рената ныр дæр, кæд 30 азы рацыд, уæддæр ацы бонтæ æнæ цæссыгæй нæ мысы. Уыцы рæстæджы йæм афтæ каст, бынтон æнцонæй кæй аирвæзт, фæлæ цы фыдбылыз бавзæрста, уый фæстиуджытæ йыл фæстæдæр æртæфстысты.

Сывæллæтты бæстыхайæ куы райстой, уымæй 20 минуты фæстæ ног æнкъуыст бæстыхай бынтондæр сраст кодта зæххимæ. Йæ мидæг баззадысты дыккæгæм къласы цыппар ахуырдзауы. Уыдон фæстæдæр дурты бынæй систой, æрмæст ма сæ иу аирвæзт, аннæ æртæйæн сæ нæмттæ бафыстой Дзауы зæххæнкъуысты амæттæгты хсæн.

Ацы бон кардиналонæй фæивта Ренатайы цард дæр. Йæ тас ыл æртæфст фæстæдæр, чызг хæдзармæ бахизын нал уæндыд, æрдæгаз цард хъæдын цатыры, фондз азы дæргъы та стыр бæстыхæйттæм йæ бон бахизын нæ уыд.

"Университетмæ бацыдтæн ахуырмæ, фæлæ уæддæр нырма Богирийы цы универмаг уыд, уырдæм бахизын нæ уæндыдтæн. Зондæй йæ æмбæрстон, ницы тас мын у, фæлæ мæ бон мæ тас басæттын нæ уыд", - дзуры чызг.

Уый бæрц æзты фæстæ Ренатайы бон ссис йæ сывæллоны тастæ басæттын, фæлæ йын лифтмæ кæцыфæнды бахызт дæр свæййы егъау стресс. Зæххæнкъуыст кæй уыдзæн, уый та банкъары цалдæр уысм раздæр.

45
 Хуссар Иры 30 азы размæ зæххæнкъуыст Козаты Ренайы мысинæгты

Мæ фыды сæр иу æхсæвмæ сурс ис: Хуссар Иры 1991 азы зæххæнкъуыст Козаты Ренайы мысинæгты

94
(ранӕуӕггонд 14:31 29.04.2021)
Чызг æрымысыд 1991 азы 29 апрелы зæххæнкъуыст, йæ цæстыты раз йæ скъола куыд ныккалд, йæ райгуырæн район нал зынд рыгæй, йæ фыдæн та фыр мæтæй иу суткæмæ сурс ис йæ сæр

ЦХИНВАЛ, 29 апр - Sputnik, Плиты Фатимӕ. Хуссар Иры Дзауы районы 30 азы размæ уалдзæджы ницы рагзагъд кодта, стыр фыдбылыз кæй æрцæудзæн Ирыстоныл, æрмæст дыууæ бон раздæр æнахуыр тынг сарæх сты кæлмытæ, мысы Дзауы скъола-интернаты уæды фæндзæм къласы ахуырдзау Козаты Рена.

Хуссар Ирыстоны 30 азы размæ æрцыд егъау æрдзон бæллæх, иууыл тынгдæр зæххæнкъуысты тых уыд Дзауы районы (8,5 баллы). Иу уысммæ зæххы къорийæ фæтары Хахеты хъæу. Бæллæх ахаста æмткæй 59 адæймаджы цард, уыдонæй 21 уыдысты сывæллæттæ.

Козаты Рена 1991 азы 29 апрелы 12 сахат æмæ 13 минутыл иннæ скъоладзаутимæ хъазыд сæ скъола-интернаты уынджы. Уыцы бон Козатæ æгас бинонтæй - ныййарджытæ сæ æртæ чызгимæ - уыдысты скъолайы. Ренайы фыд уæд куыста интернаты директорæй, йæ мад та ахуыргæнæгæй. Фæлæ хистæртæ ацыдысты митингмæ. Хæстæфхæрд Ирыстон ралæууыд Гуырдзыстоны фæнды ныхмæ - уæд хъавыдысты Дзау æмæ Знауыры статустæ аивын. Сывæллæттæ та хъазыдысты кæрты.

"Митинг хъавыдысты ауадзын фæссихор, фæлæ йæ стæй аргъæвтой 12 сахатмæ, уый фæрцы фыдбылыз æрæййæфта адæмы уынгты æмæ аирвæзтысты", - радзырдта Рена.

Ренайы ныхæстæм гæсгæ, зæххæнкъуыстæй дыууæ бон раздæр æнахуыр тынг сарæх сты кæлмытæ. Скъоладзутæ–иу сæ ахсгæ дæр æркодтой цалдæргæйттæй.

"Иутæ дзырдтой, ома райхъал сты æмæ рабырыдысты, фæлæ сæ нымæц уыд æнахуыр бирæ. Хистæртæ дæр дзырдтой, уый бæрц дзы кæй никуы федтой. Уый фæстæ ацы хабар дæр бастой зæххæнкъуыстимæ", - мысы Козаты Рена.

Последствия землетрясения в поселке Дзау и Хахет, произошедшего в 1991 году
Хуссар Иры 30 азы размæ зæххæнкъуыст

Зæххæнкъуысты рæстæджы цы арæзтæдтæ ныккалдысты Дзауы районы, уыдон нымæцы уыд интернат дæр. Фæлæ мин ахуырдзауæй фылдæрæй уыцы уысм скъолайы разындысты æрмæстдæр дыууæ къласы ахуырдзаутæ. Уыдонæй æртæ дыккагкъласоны амардысты кæлæнты бын.

"Уроктæй нæ ссæрибар кодтой æмæ хъазыдыстæм уынджы. Ӕвзæр æй хъуыды кæнын, фæлæ райдыдта æнхуыр гуыбар-гуыбур. Стæй кæлын райдыдтой интернаты ныхмæ базарадон центры рудзгуытæ, сыстад æнхуыр рыг", - мысы чызг.

Сывæллæттæ тасы бахаудтой æмæ лидзын райдыдтой скъолайы æмбонды рдæм, уым хистæртæ сæ размæ ратындзыдтой æмæ сæ истой йæ сæрты.

"Лидзгæ-лидзын афæлдæхтæн æмæ фæстæмæ акастæн. Интернаты дыууæуæладзыгон корпусæй ма аззад йæ дыууæ кæроны, аннæ иууылдæр ныккалд", - загъта уый.

Уый фæстæ цаутæ Рена хъуыды кæны æвзæрдæр, йæ зæрдыл ма лæууы æрмæст, ахуыргæнджытæ сæ куыд æмбырд кодтой фæткъуыбæлæсты аууонмæ.

Зæххæнкъуысты фæстæ йæ фыд Козаты Роланд уыд бæллæхы фæстиуджыты хъуыддæгты, уымæ гæсгæ йæ йæ бинонтæ федтой æрмæстдæр дыккаг изæр.

"Зæххæнкъуысты фæстæ нæм мæ фыд бацыд æмæ нæ бафарста, куыд стæм, стæй дыккаг изæрмæ мах уый нал федтам. Хæдзармæ куы æрбацыд, уæд æй нал базыдтам - йæ сæр иууылдæр уыд урс-урсид. Уæд ыл цыд æрмæст 41 азы. Мæ хо æнхъæлдта, рыгæй йын кæй сурс ис æмæ йын æй сæрфын райдыдта. Цасдæр рæстæджы фæстæ та йæ сæры хъуынтæ фæстийæ чысыл фæсау сты, фæлæ уæддæр урсхилæй баззад", - радзырдта Рена.

Хуссар Ирыстоны 1991 азы зæххæнкъуыст иууыл стырдæр зиан æрхаста Дзауы районæн. Стыр хъыгдард ма баййæфта Знауыры район дæр.

94
Харебаты Вадим

Харебаты Вадим: ныффыстон бирæ ног зарджытæ

2
(ранӕуӕггонд 12:48 06.05.2021)
Хуссар Ирыстоны адæмон артист, ансамбль "Бонвæрон"-ы уæнг Харебаты Вадим радио Sputnik эфиры радзырдта йе сфæлдыстадон нывæзты тыххæй
Харебаты Вадим: уырыссаг æвзагыл сценæйыл рагæй нал зарыдтæн

Хуссар Ирыстоны сæйраг сахары æрæджы уагъд æрцыд концерт "Советская песня", цы ран æххæст кодтой уæды дуджы зарджытæ. Хайадисджытæй сæ иу уыд Хуссар Ирыстоны адæмон артист Харебаты Вадим. Уый куыд банысан кодта, уымæ гæсгæ репертуар цæттæгæнгæйæ тыхстис, уымæн æмæ сценæйыл уырыссагау рагæй нал зарыд.

"Мæ зарджытæ иууылдæр сты ирон æвзагыл æмæ мын ацы концерты хайадист уыд ног хабар. Фæлæ адæмæн сæ зæрдæмæ тынг фæцыд", - загъта Вадим.

Адæмон артисты ныхæстæм гæсгæ, фæстаг рæстæджыты уый бирæ ног зарджытæ ныффыста, кæцытыл хъæуы дзæбæх бакусын.

"Кæм пандеми уыд, кæм æндæр аххосæгтæ, фæлæ сæ сабыргай амайын æмæ дзы ныридæгæн цалдæр зарæг ис цæттæ", - банысан кодта музыкант.

Харебаты Вадим ма куыд бафиппайдта, афтæмæй ацы аз ансамбль "Бонвæрон"-ыл æххæст кæны 50 аз, æмæ уыцы рæстæджы ахæм къорд æгæрыстæмæй æнæхъæн Цæгат Кавказы дæр нæ уыд. Уымæ гæсгæ ацы датæйæн æнæбанысангæнгæ нæй.

2
Темӕтӕ:
Радио иронау