Сталины цырт

Цӕй тыххӕй уарзынц Хуссар Ирыстоны Сталины

66
(ранӕуӕггонд 12:31 19.03.2021)
Историон зонæдты кандидат Хъуылымбегты Роберты ныхæстæм гæсгæ, адæмы Сталинæн йæхицæн нæ цыт кæнынц, фæлæ мысынц йæ дуджы æвæрццаг æууæлтæ

ЦХИНВАЛ, 18 мар - Sputnik, Плиты Фатимӕ. Советон цӕдисы ныппырхӕй рацыд дӕсгай азтӕ, фӕлӕ ма Хуссар Ирыстоны ныр дӕр аудгӕ ахаст дарынц уыцы дуджы Сталины цыртытӕм, стæй ма йын уӕлӕмхасӕй ӕвӕрынц ногтӕ дӕр. Цхинвалы стырдӕр уынгӕй иу хӕссы йӕ ном, республикӕйы столицæйы Сталинир хоныны бар фидар æрцыд Паддзахады разамонæджы фæндæй, ис ын табугæнджытæ фæсивæд æмæ хистæр кары адæмы хсæн.

Хуссар Ирыстоны сӕйраг сахары уынгтæй бирæтæ 'рцыд ивд советон дугæй, фæлæ Сталин йæ бынтæ нæ сафы ацы хъуыддаджы дæр.

Хуссар Ирыстоны Сталинмӕ кӕдфӕндыдӕр уыд уӕлдай хъарм ахаст. Иутӕ йын цыт кодтой политикӕйы йӕ фидардзинады тыххӕй, иннӕтӕ та йӕ ирон равзӕрды тыххӕй. Нырма 1931 азы Цхинвалы раразмӕ кодтой хъуыды столицӕйӕн Сталины ном радтын, ацы хъуыды сӕххӕст кодтой ӕртӕ азы фӕстӕ 1934 азы. Цхинвал ссис Сталинир. Ацы ном хаста 27 азы, уый фӕстӕ йын фӕстӕмӕ раздӕхтой йӕ раздӕры ном Сталины культы ныхмӕ тохы кампанийы фӕлгӕтты.

Фӕлӕ та ивгъуыд аз апрелы Хуссар Ирыстоны президент Бибылты Анатолий бафыста барамынд, кӕцы фадат дӕтты, цӕмӕй зӕронд номӕй пайда кӕной Стыр Фыдыбӕстон хӕсты мадзӕлтты рӕстӕджы.

Сталинӕн цыртытӕ ис дыууӕ уагдоны раз Цхинвалы - Генералон прокуратурӕйы кӕрты ӕмӕ Паддзахадон автоинспекцийы раз.

Генералон прокуратурӕйы кӕрты Сталины чысыл цырт фæзынд æртæ азы размæ.

"Цырт сæвæрдтой 2017 азы уадоны хистæры фæндмæ гæсгæ", - загътой Sputnik ГП.

Паддзахадон автоинспекцийы размӕ Сталин "фӕуазӕг" ис 2008 азы хӕсты фӕстӕ. Пролетариаты фӕтӕджы бюстиимӕ иумӕ уыдон арӕзтадон быронӕй рахицӕн кодта уагдоны хистӕр Джиоты Алан.

"Хӕсты фӕстӕ рынчындонмӕ бацыдтӕн, уӕд уым цыд арӕзтадон кусытытӕ, Сталин ӕмӕ Ленины цыртытӕ баййӕфтон арӕзтадон быронимӕ иумӕ. Цӕцӕйнӕгтӕ дзы куыстой уӕд ӕмӕ, ӕвӕццӕгӕн, хӕрам дарынц Сталинмӕ. Мӕ зӕрдӕ фӕрыст ацы ныв фенгӕйӕ. ГАЗ-66 бакӕнын кодтон ӕмӕ сӕ раластам. Горӕты сӕ фæралас-балас кодтам, бынат агургæйæ, фӕлӕ ницӕуыл нӕ цӕст схӕцыд, уый фӕстӕ сӕ ПАИ-йы  кӕртмӕ бахастам", - загъта уагдоны хистӕр Джиоты Алан.

Бюсты Ленина и Сталина во дворе ГАИ
© Sputnik / Natalia Airiyan
Сталины цырт

Уый фӕстӕ цыртыты "аирвӕзынгӕнӕджы" бахъуыд уыдонӕн бындуртӕ бацӕттӕ кӕнын.

"Зӕронд сейфтӕ нӕм уыд, уыдон сӕрыл сӕ сӕвӕрдтам ӕмӕ сӕ сахуырстам. Цыртытӕ бахъахъхъӕдтон, чи сын цыт кӕны, уыдонӕн, адӕм сӕм ныр цӕуынц ардӕм", - бафтыдта Джиоты Алан.

Ивгъуыд азы кæрон Сталинæн цырт сæвæрыны хъуыды йæ райгуырæн хъæуы раразмæ кодта Уæрæсейы зындгонд тренер Тедеты Дзамболат. Кæрдгæныв уыдзæн Цъорибисы центры. Уый иунæг нæ уыдзӕн Знауыры районы – Сталины цыртытæ ма ис поселокы æмæ Тигъуайы хъæумæ фæндаггæрон дӕр.

Сталины цыртытӕ нырма уӕвынад кӕнынц аннæ районты дӕр. Цхинвалы районы хистӕр Мамытаты Вахтангы ныхӕстӕм гӕсгӕ, сӕ районы цыдӕриддӕр ис цыртытӕ, уыдон иууыцлдӕр бахъахъхъӕдтой, ӕгӕрыстӕмӕй ма сӕм ис хорз ӕркаст дӕр.

"Фылдӕр бӕрцӕй сты бюсттӕ. Егъау цырт Сталинӕн ис Сатихъары хъӕуы, къаддӕртӕ та Бихъар, Гром ӕмӕ Тъбеты. Ӕнӕркаст сӕ никӕцы у", - загъта уый.

Дзауы районӕн дӕр ма баззад сӕхи Сталин. Цырт уӕвынад кодта районы рынчындоны раз, ныридӕгӕн ӕй фӕсфӕд айстой.

"Рынчындоны арӕзтадӕн хъыгдардтой Ленины цыртимӕ ӕмӕ сӕ ЦКХ-йы кӕртмӕ айстой. Куыддӕр поселокы уынгтӕ ӕрцӕуой хӕрзарӕзт, афтӕ йын бынат ссардзыстӕм. Ноджы ма Сталины цырт ис нӕ районы Карзманы хъӕуы дæр", - загъта районы культурайы хайады хистӕр Кӕркуысты Галина.

Сталины бюсттæ ма бахъахъхъæдтой Ленингоры районы хъæуты.

"Центры уыдысты Ленин æмæ Сталины цыртытæ, фæлæ уыдон Гуырдзы ивгъуыд ӕнусы 90-æм æзты сæ æрбабырстты рæстæджы ныппырх кодтой. Чысыл бюсттæ мæ бахъахъхъæдтой кæцыдæр хъæуты", - загъта районы хистæры хӕдивӕг Гæбæраты Сослан.

Сталинӕн ныр дӕр Хуссары Ирыстоны стыр цыт кӕй кӕнынц, уымӕн йӕ аххосагыл историон зонӕдты кандидат Хъуылымбегты Роберт нымайы, зӕгъгӕ, йӕ дуг адӕмы хъуыдыйы кӕй ӕрфидар ис стабилондзинад ӕмӕ фӕткон рӕстӕгӕй.

"Адӕмы хъӕуы стабилондзинад ӕмӕ фӕтк, уый та, сӕ хъуыдымӕ гӕсгӕ, уыд Сталины дуджы. Адӕймаджы сконд афтӕ у ӕмӕ бахъуыды кӕнынц хорздзинад, ӕвзӕрӕй цы уыд, уый та сӕ ферох ис. Стӕй ма Сталины табугӕнджытӕ сты карджын адӕм ӕмӕ уыцы рӕстӕг баст у се 'взонджы бонтимӕ. Сталины рӕстӕджы Советон цӕдис ссис уӕлахиздзау, ӕргътӕ къаддӕр кодтой - ацы ӕвӕрццаг фӕзындтимӕ бӕттынц Сталины ном. Хъӕуы сӕ Сталин йӕхӕдӕг нӕ, фӕлӕ йӕ дуг, уымӕн ӕм ис ахӕм ахаст", - банысан кодта ахуыргонд.

Уый ма бафтыдта, уыцы дугмӕ тырнгӕйӕ адӕм кӕй нӕ мысынц репресситӕ, фӕлӕ йӕ хорз ӕууӕлтӕ.

"Сталины кӕд йӕ мӕлӕты фӕстӕ тынг ӕфхӕрдтой, уӕд та йӕм ныр фӕстӕмӕ здӕхы хорз ахаст, уый канд Хуссар Ирыстоны нӕу, фӕлӕ ӕгас Уӕрӕсейы дӕр. Раст нæу, ирон мыггаджы тыххæй йын кæй цыт кæнынц, уыцы хъуыды", - бафтыдта уый.

66
Джиоты Ирбег

Зӕронд мигӕнӕнтӕн ног цард: куыд ӕххӕст кӕнынц Джиоты Роланд æмæ Ирбег цæрджыты домӕнтӕ

77
(ранӕуӕггонд 10:32 08.04.2021)
Дыууæ æрвады - Роланд æмæ Ирбег цæстуарзонæй сæ лæггады хай кæнынц, æххуысы охыл сæм чи баулæфы, уыцы адæймæгтæн

ЦХИНВАЛ, 11 апр – Sputnik, Дриаты Лейла. Хæдзарон ифтонггæрзтæ ӕмӕ мигӕнӕнтӕ дæр хæлын зонынц æмæ дзуапп нал фæдæттынц сæ хицауы домæнтæн. Ахæм рæстæджы адæймагæн йе скаст вæййы, чи сæ фæцалцæг кæны, уымæ. Мæнæ бахауд фæлтæрд къухты хицаумæ, бавнæлдта йæ аразынмæ æмæ йæ арæхстдзинады фæрцы уымæн бантыст хӕлд мигӕнӕн куыстæввонг скæнын.

Уымæй æхсызгондæр ма цы хъуамæ уа йæ хицауæн, ныр та йын раздæрау кæндзæн йæ лæггады хай æмæ йын, арфæтæ ракæныны фæстæ, хъæлдзæг зæрдæйы равгимæ рацæуы.

Æмæ цал вæййынц æрвылбон дæр, Цхинвалы Цардуагон лæггæдты хæдзарæй райгондæй æмæ бузныджы ныхæстимæ чи раздæхы, уыдон. Арфæйы ныхæстæ кæй номыл арвитынц, уыдон нымæцмæ хауынц ацы куыстуаты кусджытæ Джиоты Роланд æмæ Ирбег дæр.

"Мах архайæм æмæ цалцæг кæнæм, газы фæрцы хъарм чи кæны, ахæм цалдæр хуызы агрегатты", - зæгъынц кусджытæ.

Цæмæй уыдон æнæкъуылымпыйæ кусой, цалцæгкæнинаг та йæ раздæры гаччы æрбада, фæлхасгæнджытæн сæ домæнтæ æххæст кæной, уый тыххæй Джиоты Ирбег рацыд ахуыртӕ ӕмӕ йæ райгуырæн къуыммæ æрыздæхт цæттæ дæсны кусæгæй. Уый фæстиуæгæн дыууæ æрвады - Роланд æмæ Ирбег цæстуарзонæй сæ лæггады хай кæнынц, æххуысы охыл сæм чи баулæфы, уыцы адæймæгтæн.

"Зæгъын хъæуы уый, æмæ ахæм хъармгæнæн ифтонггæрзтæй пайда кæнынц канд нæ горæты цæрджытæ нæ, фæлæ ма республикæйы хъæууон æмбæстæгтæ дæр. Уыдонæй иуты æмбæлон уагмæ æркæнæм нæ кусæнуаты, æндæртæн та сæ уавæртæ бахынцæм, ацæуæм сæм бынатмæ", -  радзырдта Джиоты Ирбег.

Хъуамæ алчидæр тырна уымæ, цæмæй йын адæмы ‘хсæн уа кад, аргъ ын кæной, йæ алыварс чи ис, уыдон. Ном лӕгӕн йӕ кад у, йӕ царды сӕр.

77
Убоженкоты бинонтӕ

Убоженкоты династи Хуссар Ирыстоны

148
(ранӕуӕггонд 10:47 08.04.2021)
Хуссар Ирыстоны къам исыны истори комкоммæдæр баст у Убоженкойы бинонтимæ. Суанг районты æмæ дæрддзæф хъæуты цæрджытæ дæр къам исынмæ цыдысты ардæм

ЦХИНВАЛ, 10 апр – Sputnik, Дриаты Лейла. Хуссар Ирыстоны ахӕм адӕймаг стӕм разындзӕн, Убоженкоты бинонты чи нӕ зоны. Ахӕм бинонтӕ стӕмтӕ сты, кӕцыты альбомты нӕй ацы къамисджыты ист нывтӕ. Убоженкоты фотостуди ныр дæр, 50 азы размæ куыд уыд, афтæ ис Цхинвалы 8-æм июны уынгыл. Фæлæ-иу æрдæг æнусы размæ кæд студийы раз радтæ уыд, уæд ма ныр сæ къæсæрæй боны мидæг бахизы 5-10 адæймаджы.

Хуссар Ирыстоны къам исыны истори комкоммæдæр баст у Убоженкойы бинонтимæ. Суанг районты æмæ дæрддзæф хъæуты цæрджытæ дæр къам исынмæ цыдысты ардæм. Владимир Убоженко бинонты хистæр арæх цыд хъæутæм, цæмæй алкæмæн дæр уа уавæр йæ къам кæимæ йæ фæнды, уыимæ сисынæн. Æмæ-иу æм куыд æнхъæлмæ кастысты йе ‘рбацыдмæ... Хистæр кары адæмæй искæйы куы афæрсай, уæд уайтагъд æрхъуыды кæнынц Владимир Убоженкойы, сæ зæрдыл дарынц йæ æртæкъахон къамисæнимæ-иу куыд зылд Ирыстоны къуымты. Уый фотоаппараты объективы бахаудысты мингай адæймæгты хуызтæ, бæстыхæйттæ, административон уагдæттæ ӕмӕ æрдзы нывтæ. Цыфæнды хъуыддагон гæххæттытæн дæр къам исынмæ сæрмагондæй Владимир Убоженкойы агуырдтой.

Убоженкотæ Ирыстонмæ куыд æмæ цы гъдауæй æрхаудысты, уый тыххæй нын сæ чындзытæй иу Людмила афтæ радзырдта:

"Ивгъуыд æнусы 30-æм азты мæ бинонтæ цардысты Уæрæсейы. Советон хицауад куы æрфидар, уæд бинонты банымадтой кулактыл æмæ сын сæ мулк байстой. Уæд уыдон сæхи æфхæрдыл банымадтой æмæ рафтыдысты Кавказмæ. Сæ зæрдæмæ цæрынæн фæцыд Хуссар Ирыстон æмæ дзы æрбынат кодтой. 1938 азы Владимир Убоженко кусын райдыдта Цхинвалы горæты къамисæгæй", - банысан кодта Людмила.

Фæстæдæр фыды дæсныйадыл ныххæцыд йæ фырт Николай дæр, фæлæ уæдмæ райдыдта Стыр Фыдыбæстæйон хæст æмæ Убоженкоты къмисыны хъуыддаг дæр рæстæгмæ фæкъухцы. Владимирæн йæ сывæллæттæ Лидия æмæ Николай ацыдысты хæстмæ. Хъыгагæн, чызг хæсты быдырæй нал æрыздæхт, æбæрæгæй фесæфт. Николай æрыздæхт фронтæй æмæ та фыдимæ адарддæр кодтой сæ архайд. Бантыст сын Цхинвалы фыццаг фотостуди бакæнын. Студийы уыд иунæг хъæдын бандон, къулыл - фонæн урс хъуымац, кæсæны раз хъуынтæ алæгъз кæнынæн сæрвасæн. Николай ма уæд куыста ирон газеты фотоуацхæссæгæй дæр.

Ныр дæр уыцы фотостудтийы кусынц Убоженкоты фæлтæр - Людмила æмæ Татьяна Убоженко.

"Раздæрау арæх нал цæуынц адæм къамтæ исынмæ. Ныр фæзынд смартфонтæ æмæ сæ къамтæ дæр уымæй сисынц. Раздæр-иу студийы къæсæрыл æгас бинонтæ æрбалæууыдысты. Фæлæ нæм ныр фылдæр цæуынц паспорт æмæ æндæр документтæн къамтæ куы бахъæуы, уый тыххæй", - зæгъы Людмила.

Ацы дæсныйадыл хæст у Владимиры иннæ фырт Василий дæр. Къамисæджы дæсныйадмæ цымыдис кæнынц ацы бинонты кæстæр фæлтæр дæр. Ныр студи рæстæджы цыдимæ цадæггай йæ хуыз ивын райдыдта. Сабитæн дзы ис аргъæутты персонажтæ, мотороллертæ. Раздæрау къаммæ æнхъæлмæ кæсын нал хъæуы дыууæ æртæ бон. Сахат кæнæ æрдæг сахатмæ дæ къам цæттæ.

Ныртæккæ студийы кусынц Владимир Убоженкойы цоты цыппæрæм фæлтæр, кæрæдзийы ивынц дыууæ æфсымæры зæнæг. Къамисджытæй сæ иу Елена Убоженко зæгъы, зæгъгæ, раздæрау кæд бирæ адæм нал цæуы Убоженкоты студимæ, уæддæр куыстæй райгонд у.

"Архайæм гъæдджын æрмæг æлхæныныл, цæмæй къам бирæ фæлæууа. Ныртæккæ бирæ æрмæг уæййаг ис, фæлæ уыдонæй къамæн цалдæр азы фæстæ йæ хуыз фесæфы. Мах æлхæнæм япойнаг æрмæг, мæ бон у фидарæй зæгъын ахæм къам 50 азы дæр кæй фæлæудзæнис. Сæйраг хорз уавæртæ не сты, махмæ ис ахæм лæггæдтæ, кæцытæ Цæгат Иры дæр зынтæй сардзысты. Махмæ реставраци цæуынц зæронд къамтæ, нæ бон у хицæн къамтæй бинонтæн иумæйаг къам саразын. Рауагъдонтæн аразæм гъæдджын альбомтæ", - зæгъы Вова Убоженко.

Нӕлгоймаг ныфс ӕвӕры, персоналон студи саразыныл та кӕй бакусдзӕн бинонты иннæ фæлтæр.

148
Цхуырбаты Алан

Цхуырбаты Алан: рæстæгимæ иумæ ивы радиойы куыст дæр

0
(ранӕуӕггонд 15:41 19.04.2021)
Хуссар Ирыстоны паддзахадон радиостанц "Ир-ФМ"-ы сæргълæууæг Цхуырбаты Алан радио Sputnik радзырдта йæ куысты тыххæй
Цхуырбаты Алан: рæстæгимæ иумæ ивы радиойы куыст дæр

Ацы аз 11 апрелы паддзахадон радиостанц "Ир-ФМ"-ыл сæххæст 89 аз. Йæ сæргълæууæг Цхуырбаты Аланы ныхæстæм гæсгæ, рæстæгимæ иумæ ивы радиойы куыст дæр.

"Ныртæккæ афтæ бирæ ис информаци, æмæ йыл адæймаг не 'ххæссы, уый бандæвта радиойы куыстыл дæр, фæивта йæ формæ дæр æмæ йæ алæвæрдтæ дæр", - загъта Алан.

Радиостанцы сæргълæууæг куыд банысан кодта, уымæ гæсгæ кæд раздæр ног хабæрттæ эфиры цыдысты 10-15 минуты, уæд ныр та ахæм хабæрттæм ничиуал хъусдзæн.

"Не 'мзæххонтæй республикæйы æдде чи цæры, уыдон мын арæх фæдзурынц, зæгъгæ, радио "Ир-ФМ" цæмæннæ ис интернеты. Махмæ гæсгæ уымæн нæй стыр нысаниуæг, уымæн æмæ уыцы адæмæн цымыдисон нæ уыдзысты бынæттон хабæрттæ", - бафиппайдта Цхуырбаты Алан.

Йæ хъуыдымæ гæсгæ, ныртæккæ бирæ актуалондæр у социалон хызæгты парахат кæнын радиойы сæрмагонд алæвæрдтæ.

0
Темӕтӕ:
Радио иронау