Цъон

Бур цыхт, номдзыд лӕгӕт ӕмӕ цад-ӕндӕрг: цӕмӕй цӕры зымӕгон курорт Цъон сӕрды

212
(ранӕуӕггонд 15:41 12.07.2021)
Цъоны цӕрджытӕ кӕд тыхсынц иунгӕгдзинадӕй, уӕддӕр сӕм уазӕг цӕуы арӕх - зымӕгон рӕстӕджы улӕфджытӕ, сӕрды та ардӕм цӕуынц скъоладзаутӕ экскурситы. Sputnik бабӕрӕг кодта, сӕрды та куыд цӕуы цард зымӕгон хӕххон курорты

ЦХИНВАЛ, 12 июл — Sputnik, Плиты Фатимӕ. Хуссар Ирыстоны Дзауы районы Цъоны хъӕу у адӕмы хъусдардӕй дӕр ӕмӕ ӕрдзы лӕвӕрттӕй дӕр рӕвдыд - цойнаг цыхт нымад цӕуы хуыздӕрыл, йӕ дӕлвӕзты арӕзт ӕрцыд Хуссар Ирыстоны иунӕг зымӕгон улӕфӕн курорт, йӕ къӕсӕрыл ис Ерцъойы цад-ӕндӕрг, ахуыргондтӕ цымыдис ӕвдисынц йӕ лӕгӕттӕм.

Sputnik бабӕрӕг кодта, сӕрды та куыд цӕуы цард зымӕгон хӕххон курорты.

Ерцъойы ӕндӕрг

Уазджытӕй ӕмӕ туристтӕй ацы ком цух нӕу сӕрды дӕр - йӕ къӕсӕрыл ис бӕлццӕтты иууыл уарзондӕр цад Ерцъо. Иууыл ныфсхасттӕ йӕ былгӕрӕтты ӕхсӕвиуат дӕр ӕркӕнынц.

Гуфта-Эрцъо-Коз
© Sputnik / Ада Багиан
Ерцъойы цад

Рӕсугъддзинадӕй дарддӕр ма йӕ ном хъуыст у, йӕхи куыд ивы, уымӕй: цад куы бынтондӕр басур вӕййы, куы та йӕ ӕмвӕзад афтӕ сбӕрзонд вӕййы ӕмӕ фӕндаггӕрон лӕгӕтӕй ракӕлы.

"Цады ӕмвӕзад бӕрӕг кӕнынц, лӕгӕты дон куы фӕзыны, уымӕй дӕр. Стӕй ахъуызы йӕ дон. Дзурынц, зӕгъгӕ, дон сусӕг фӕндаг ссардта зӕххӕнкъуысты фӕстӕ", - дзуры Цъоны цӕрӕг Джуссойты Рафик (Гурген).

Цыппар мыггаджы хъӕу

Цъоны хъӕу ӕрбынат кодта фӕзы. Фӕндагӕй ракӕсгӕйӕ дих у цалдӕр сыхыл. Ам рагзамантӕй фӕллой кӕнынц Джиотӕ, Хуыгатӕ, Битетӕ ӕмӕ Джуссойтӕ.

"Джуссойтӕй ма дзы иу хӕдзар стӕм. Нӕ мыггаг у Замтаретӕй рацӕугӕ, уым Джуссойты зӕй куы фӕласта, уый фӕстӕ та бахаудыстӕм донивылдты. Уӕд ралыгъдыстӕм ӕмӕ ӕрбынат кодтам ам", - дзуры Рафик.

Раздӕр хъӕу уыд егъаудӕр, хицӕн сыхтӕй цардысты Битетӕ, Джиотӕ, Хуыгатӕ.

"1953 азы сфыстмӕ гӕсгӕ Цъоны цард 220 хӕдзары", - зӕгъы хъӕуы цӕрӕг Джиоты Николай (Коли).

Селение Цон
© Sputnik / Наталья Айриян
Цъон

Хъӕуы дардӕй бакӕсгӕйӕ нырма дӕр зыны бирӕ хӕдзӕрттӕ, фӕлӕ сӕ цӕрӕг стӕмты ис. Бирӕтӕ ныууагътой сӕ фыдӕлты цӕрӕнбынӕттӕ ӕмӕ хуыздӕр цард агурӕг ацыдысты Дзӕуджыхъӕу, Къуайса ӕмӕ Цхинвалмӕ.

Стыр хъӕдын хӕдзӕрттӕн сӕ агъуысттӕ ныккалдысты науӕд ныттасыдысты, тыхдымгӕтӕ сӕ систы ӕмӕ рудзгуыты сарӕзта зыхъхъыртӕ. Хӕдзӕрты рудзынгӕмбӕрзӕнты хуры тых бахордта ӕмӕ ӕддӕмӕ фӕлгӕсынц сӕ хӕдзарон мигӕнӕнтӕ.

Селение Цон
© Sputnik / Наталья Айриян
Цъон

Къултыл къамтӕй зынынц сӕ дзӕнӕттаг хицӕутты хуызисттӕ. Сӕ зӕнӕг кӕд раджы фӕцыдысты ацы рӕсугъд къуымӕй, уӕддӕр хатӕнты мидӕггагон ӕфснайд афтӕ зыны, цыма фысым иу уысм уынгмӕ ахызт. Ӕрмӕст ма стыр ӕфсӕн гуыдыртӕ дуӕрттыл дзурынц, цӕрӕг сӕ кӕй нал ис.

"Цы хъуыддаг мӕ ис горӕты, фӕлӕ ме 'мкъай куы амард 2016 азы, уӕд ныууагътон мӕ хӕдзар ӕмӕ ацыдтӕн Цхинвалмӕ, фӕлӕ мӕ зӕрдӕ ам ис. Мӕ зӕнӕг мӕ нӕ фӕуадзы, фӕлӕ та рахъуызыдтӕн", - катай кӕны ацӕргӕ нӕлгоймаг.

Николоай фос нал дары, ӕрмӕст ма йӕ цӕхӕрадоны халсартӕм кӕсы ӕмӕ мысы йӕ комы раздӕры цард. Йӕ ныхӕстӕм гӕсгӕ, хохы цард хуымӕтӕг никуы уыд, фӕлӕ дзы цӕрӕг алыхатт дӕр уыд бирӕ.

Коли Джиоев
© Sputnik / Natalia Airiyan
Джиоты Николай (Коли)

"1997 азы нӕм ахӕм мит ныууарыд ӕмӕ хӕдзӕрттӕй ӕддӕмӕ рахизӕн саразынӕн хъуыд мит акаланын, фӕлӕ йӕ кӕдӕм акалдтаиккам, уый дӕр нал зыдтам. Авд метры уыд йӕ бӕрзӕнд. Фӕндаг та нӕм балыг кодтой ӕрмӕст 12 майы", - мысы Коли.

"Цъойнаг цыхт бур у"

Цъойнаг цыхты ном Ирыстоны айхъуыст, цалынмӕ йын зындгонд зарӕггӕнӕг Харебаты Вадим зарӕг "Цъойнаг цыхт бур у" снывонд кодта, уӕдмӕ дӕр. Ам Советон цӕдисы уыд цыхты иууыл гуырахстджындӕр завод.

"Цъоны урсаджы заводмӕ сӕ продукци дӕттой ӕртӕ фермӕ - дыууӕ ам бынаты, иу та Хъӕмпӕлты хъӕуӕй. Егъау рауагъдадмӕ бон цыд цалдӕр тоннӕйы ӕхсыр. Ӕрвылкъуыри дыууӕ тоннӕ цыхт ӕрвыста Цхинвалы "Маслопроммӕ", уырдыгӕй та Тбилисмӕ цыд иууыл хӕрзгъӕд цыхт", - мысы Коли.

Цъоны рауагъдад дӕтта дыууӕ хуызы цыхт - голландиаг ӕмӕ советон.

"Цыхтытӕ хицӕн кодтой сӕ уӕзӕй, советон уыд егъаудӕр. Ахста йае Джиоты Мате. Хъарм ӕхсырыл ахсӕн кодта, стӕй йӕ лыстӕг цъӕл кодта ӕмӕ-иу йӕ стӕвд кодта. Ӕнахуыр хӕрзад цыхт уыд", - бафтыдта уый.

Осетинский сыр
© Sputnik
Цъойнаг цыхт

Фӕстаг цыхты парти ма куы хъавыдысты 90-ӕм ӕзты аласын Гуырдзыстонмӕ, уӕд сын сӕ лӕппутӕ байстой ӕмӕ сӕ Театралон фӕзуатмӕ баластой.

"Уӕд сӕ кой бирӕ фӕкодтой. Сӕ сылы уым лӕдӕрст, адӕм сӕм уынынмӕ цыдысты", - дзуары Цъоны цӕрӕг Джиоты Коли.

Цъойнаг цыхт кӕд у иууыл зынаргъдӕр, уӕддӕр ӕм ӕлхӕнӕг цӕуы йӕхӕдӕг.

Цъоны бырӕн фӕз - астӕумӕ кӕрдӕджы

Зымӕгон улӕфджыты уарзон бынат - Цъоны дӕлвӕз ныридӕгӕн ис астӕумӕ кӕрдӕджы, хизӕн хуымты тезгъо кӕнынц фосы дзугтӕ, сӕгъты рӕгӕуттӕ ӕмӕ ӕгӕрыстӕмӕй бӕхты рӕгъау дӕр. Йӕ фарсмӕ цӕры хъӕуы хицау Битеты Мухар, уыдон ма йе 'мкъайимӕ  сты хъӕуы цалдӕр хӕдзарӕй иу, кӕцы ӕдзух цӕрынц бынаты.

Селение Цон
© Sputnik / Наталья Айриян
Битеты Мухар йе "мкъайимӕ

Сӕ зӕнӕг ӕрбынат кодтой Цхинвал, Дзӕуджыхъӕу ӕмӕ Къуайсайы.

"Алкӕцы дӕр нӕ сӕ кӕны йӕхимӕ, фӕлӕ никуыдӕм цӕуӕм ардыгӕй", - зӕгъы Мухар.

Цъоны цӕрджытӕ кӕд тыхсынц иунгӕгдзинадӕй, уӕддӕр сӕм уазӕг цӕуы арӕх - зымӕгон рӕстӕджы улӕфджытӕ, сӕрды та ардӕм цӕуынц скъоладзаутӕ экскурситы лӕгӕттӕм, улӕфджытӕ та хӕстӕг цадмӕ. Ирыстоны ацы къуымы нырма ӕнувыд сты фыдӕлты ӕгъдауыл - уазӕджы алчидӕр архайы йӕ хӕдзармӕ бахоныныл.

212
Мамиты Вахтъангы хæдзар Къостайы хъæуы

"Къæвдайы фæстæ хур дæр ракæсы": Мамиты бинонтæ æрæнцайдзысты сæ хӕдзары мæтæй

55
(ранӕуӕггонд 13:39 07.10.2021)
Гуырдзиаг-ирон хæсты рæстæджы тыхджын æхстытæй иу комкоммæдæр сæмбæлд Мамиты Вахтъангы хæдзары фæстаг къулыл æмæ егъау цæрдхуынкъ фæци. Уæддæр хорз æмæ бинонтæ баззадысты æнæфыдбылызæй

ЦХИНВАЛ, 7 окт — Sputnik, Дриаты Лейла. Къостайы хъæуккаг Мамиты Уахтъанг Стыр Фыдыбæстæйон хæстмæ араст æвзонг лæппуйæ, æхсарджынæй тох кодта цыфыддæр знæгты ныхмæ æмæ уый дæр йæ хайбавæрд бахаста Уæлахизы стыр бонмæ. Æфсадæй æрыздæхгæйæ, аныгъуылд сабырадон царды, æркодта бинонтæ Хуыбиаты Еленæйы, фæзынд сын зæнæг. Дыууæ хистæр уарзæгой æмкъайы ивгъуыд æнусы 70-æм азты сарæзтой дыууæуæладзыгон бæстыхай æмæ сæхи нымадтой уæлдай амондджындæрыл.

Фæлæ сабырад æрхæссæгæн, нæ адæмы рухс царды сæраппонд фыдгултимæ æнæмсæр тох чи кодта, знаджы ныхмæ хъæбатырдзинад чи æвдысты, уыцы адæймаджы байзæттаг гуырдзиаг лæгсырдты тугкалæн хæсты баййæфтой дзæвгар зындзинæдтæ. 2008 – æм азы августы хæсты гуырдзиаг æнæформалтæ алӕрдыгæй æхстой Цхинвалы районы Къостайы хъæумæ дæр, скусын кодтой алыхуызон хъомысджын хæцæнгæрзтæ æмæ милмæ систой хъæуы.

Уыцы æхстыты азарæй хъæуы цæрджытæй бирæ бацарæфтыд сты, ноджы фылдæр та цæрæн хæдзæрттæ фесты æхст æмæ зынджы хай. Уыцы æнахуыр тыхджын æхстытæй иу комкоммæдæр сæмбæлд Мамиты Вахтъангы хæдзары фæстаг къулыл æмæ егъау цæрдхуынкъ фæци. Уæддæр хорз æмæ бинонтæ баззадысты æнæфыдбылызæй.

"Нæ цæрæн хæдзары кæлæддзаг уавæры тыххæй мах бирæ хæттыты куырдтам æххуыс нæ республикæйы æмбæлон органтæй, фæлæ, хъыгагæн, нæ хъуыддагæй хорзæй ницы цыд, æрмæст нæ æрвыстой ныфсытимæ. Фæстагмæ нæ тыхст уавæры тыххæй бахатыдыстæм нæ республикæйы президент Бибылты Анатолимæ æмæ нын ныфс бавæрдта йæ саразыны тыххæй. Къæвдайы фæстæ хур куыд ракæсы, афтæ нæ бинонтæ дæр æрæджы æхсызгондзинады уавæры бахаудысты", - зæгъынц Мамиты дыууæ æмкъайы.

Инвестпрограммæйы фæлгæтты цы цæрæн хæдзæрттæ хъæуы аразын, уыдон сæндидзын æмæ саразынæн æхцайы фæрæзтæ дих цæуы Президенты фондæй. 2008 – æм азы августы хæсты æмæ уымæй размæ дæр нæ республикæйы цы бирæ хæдзæрттæ ныппырх сты, уыдон ныр арæзт цæуынц.

Сæ пырх хæдзары арæзтадон - цалцæггæнæн куыстытæм æрæджы æрæвнæлдтой Мамиты бинонтæн дæр. Нæ уыд хорз уавæры бæстыхайы уæлхæдзар æмæ йæ бынтондæр райхæлдтой.

"Хæдзары тынг быхъыгдардта тыхджын æхстыты уылæн, йæхи мидæг фезмæлыд æмæ кусджытæ уыцы бынæттæ сфидар кæныныл дæр бакуыстой зæрдиагæй. Ныртæккæ нæ кусджытæ кусынц уæлхæдзары арæзтадыл, уый фæстæ дзы сæвæрдзыстæм рудзгуытæ, дуæрттæ, арæзтадон æмæ сæрдыны куыстытæ дæр бакæндзысты бæстыхайы мидæггаг хатæнты", - радзырдта арæзтады хистæр.

Хæдзары бинонтæ бузныг сты, сæ тыхст уавæр сын чи рог кæны, уыцы кусджытæй, сæрмагондæй та арфæйы ныхæстæ æрвитынц нæ республикæйы президентӕн.

55
Дурлыстӕггӕнӕн амалиуӕгад

Экологты фӕдис: куыд кусынц тобӕмӕ ӕнӕкӕсгӕйӕ дурлыстӕггӕнӕнтӕ Леуахийы былтыл

135
(ранӕуӕггонд 14:17 10.09.2021)
Фӕстаг рӕстӕджыты Леуахийы чъизидзинад ӕмӕ йӕ донцӕуӕны дурлыстӕггӕнӕнты ӕнӕзаконон архайд ссис ӕрмӕст экологион организаци "Зеленая Алания"-йы сӕрниз

ЦХИНВАЛ, 10 сен — Sputnik, Плиты Фатимӕ. Хуссар Ирыстоны экологион организаци "Зеленая Алания" ныр цалдӕр азы фӕдис кӕны республикикӕйы сӕйраг доны артери Леуахийы ӕфхӕрды тыххӕй. Фыстӕджытӕ, ӕхсӕнадон раныхастӕ, ДИФ мыхуыртӕ фӕстиуджытӕм не 'ркодтой ӕмӕ ныр организаци бахъаст кодта прокуратурӕмӕ дӕр.

Ӕхсӕнадон организацийӕн уый йӕ фыццаг гӕххӕтт нӕу бӕрнон уагдӕттӕм. Уымӕй размӕ фӕдисы хъӕр кодтой, Леуахимӕ ӕхсӕнты дон кӕй уадзынц, бырон кӕй калынц, уый фӕдыл. Уӕд фыстӕджытӕ бацыдысты ӕрдзон ресурсты, фӕлхасгӕнджыты барты, экологион цӕстдарды уагдӕттӕм, парламенты цалдӕр комитет ӕмӕ суанг президентмӕ дӕр. Фӕлӕ фарст нырма дӕр ис уыцы ӕмвӕзадыл.

Дробилка
© Sputnik / Natalia Airiyan
Дурлыстӕггӕнӕн амалиуӕгад

Июны райдайӕны та "Зеленая Алания"-йы хъусдарды бын радон хатт бахаудысты дурлыстӕггӕнӕн амалиуӕгадтӕ республикӕйы цӕугӕдӕтты цур. Фыстӕг ацыд Генералон прокуроры номыл. Уырдыгӕй дӕр нырма дзуапп нӕй.

Геологи, экологи ӕмӕ ӕрдзон ресурстӕй пайда кӕныны комитеты радзырдтой, ныридӕгӕн республикӕйы ӕрмӕстдӕр дыууӕ дурлыстӕггӕнӕн амалиуӕгадӕн кӕй ис лицензитӕ - уыдон сты "Дорэкспострой" ӕмӕ "Погранстрой"-йы рауагъдадтӕ.

"Дорэкспострой" кусы Дзау-Ручъы 6-8-ӕм километры хайыл, "Погранстрой"-ӕн та ис Чысыл Гуфтайы районы. Аннӕтӕн бар нӕй кусынӕн. Рейдты рӕстӕджы сӕ куы сбӕлвырд кӕнӕм, уӕд сӕ ивар кӕнӕм", - загъта Sputnik комитеты хистӕры хӕдивӕг Харебаты Алан.

Уый ма бафтыдта, 2018 азы дурлыстӕггӕнӕн уагдӕттӕн сӕ лицензитӕ ист ӕрцыдысты, ӕмбӕлон домӕнтӕ кӕй не 'ххӕст кодтой, уый аххосӕй.

"Лицензийы домӕнтӕм хауынц банысангонд фадыгӕй дарддӕр ма хизын, бӕрӕг гуырахстӕй фылдӕр ма исын, фиддонтӕ фидын ӕмӕ экологийы домӕнтӕ ма халын", - загъта уый.

Дробилка
© Sputnik / Natalia Airiyan
Дурлыстӕггӕнӕн амалиуӕгад

Йӕ ныхӕстӕм гӕсгӕ, ӕнӕ лицензийӕ куыст у паддзахадӕй давд.

"Уый хауы давыны статьямӕ. Нӕ хъуыддаг у акттӕ аразын ӕмӕ сӕ ӕрвитӕм бӕрнон уагдӕттӕм. Ӕрӕджы рейдты рӕстӕджы дӕр  ӕрдзон ресурстӕй цалдӕр пайдагӕнӕджы иваргонд ӕрцыдысты", - бафтыдта комитеты кусӕг.

Ӕхсӕнадон организаци "Зеленая Алания" -йы хистӕр Габайты Зӕлинӕ радзырдта Sputnik тобӕмӕ ӕнӕкӕсгӕйӕ, дурлыстӕггӕнӕнтӕ сӕ куыст кӕй кӕнынц рӕстӕгӕй-рӕстӕгмӕ.

Дробилка
© Sputnik / Natalia Airiyan
Дробилка

Прокуратурӕйы та ныфс радтой, кӕй басгардзысты уавӕр.

"Мах ныр бацӕттӕ кодтам дыккаг официалон фыстӕг прокуратурӕмӕ. Нӕхӕдӕг мониторинг кӕнӕм уавӕр. Иу бон сыл азылдыстӕм ӕмӕ дзы кусгӕйӕ баййӕфтам цалдӕр - Пацъайыл, Леуахийыл - Мзиугоммӕ хӕстӕг, Дзаумӕ хӕстӕг, фӕстӕдӕр та кусгӕйӕ баййӕфтам горӕты хайы дурлыстӕггӕнӕнтӕй иу", - загъта Габайты Зӕлинӕ.

Уыймӕй размӕ, экологион организацийы разамонӕг йӕ интервьюйы радзырдта, афтӕ ӕгъатыр ахастимӕ республикӕ гӕнӕн ис ӕмӕ рацух уа йӕ сӕйраг доны артерийӕ - Леуахи гӕнӕн ис ӕмӕ ахъуыза зӕххы бын.

135
РХИ МХМ

Хуссар Иры МХМ радзырдтой коронавирусы ныхмӕ мадзӕлттыл ӕмӕ пандемийы рӕстӕджы службӕйыл

0
(ранӕуӕггонд 16:45 20.10.2021)
МХМ райста мадзӕлттӕ куыд сӕхи кусджытӕ, афтӕ граждайнаг цӕрджыты ӕдасдзинады фӕдыл

ЦХИНВАЛ, 20 окт – Sputnik, Козаты Диана. Мидхъуыддӕгты министрады (МХМ) сӕргълӕууӕджы хӕстӕ ӕххӕстгӕнӕг Пухаты Мераб ӕрсидт йӕ кусджытӕм ӕххӕст бӕрцӕй ӕххӕст кӕнын сӕ хӕслӕвӕрдтӕ уӕззау эпидемиологион уавӕрмӕ ӕнӕкӕсгӕйӕ.

Уагдоны оперативон рабадтыл ӕрдзырдтой COVID-19 апарахат ма руадзыны фӕдыл мадзӕлттыл. Уый уыд рабадты сӕйраг темӕ, хъусын кӕны МХМ пресс-службӕ.

Хуссар Ирыстоны коронавирусы апарахат ма руадзыны фӕдыл оперштаб бакодта ног арӕнӕвӕрдтӕ коронавирусӕй рынчынты нымӕц кӕй фылдӕр кӕны, уый тыххӕй. Хуссар Ирыстоны 1 ноябрьмӕ сӕхгӕдтой карантиныл ахуырадон уагдӕттӕ, сывӕллӕтты хиирхӕфсӕн центртӕ, спортивон секцитӕ ӕмӕ тренажерон залтӕ, 1 декабры онг та тобӕ сӕвӕрдтой чындзӕхсӕвтӕ ӕмӕ ӕндӕр бӕрӕгбонон мадзӕлттӕ уадзыныл.

"Ӕмбарын ӕй, зындзинӕдтӕ кӕй фӕзынд бирӕ дӕлхайӕдты, фӕлӕ нӕ хӕслӕвӕрд у баххуыс кӕнын республикӕйы цӕрджытӕн рацӕуын ацы уӕззау фӕндаг. Уый фӕдыл алкӕцы разамонӕг дӕр хъуамӕ бынаты бӕрӕг кӕна йӕ кусджыты службӕйы график, ӕмӕ цӕмӕй уа дисциплинӕ ӕмӕ фӕтк", - хъусын кӕны пресс-службӕ Пухаты Мерабы ныхӕстӕ.

Рабадты хайадисджытӕ ӕрдзырдтой мадзӕлттыл, кӕцыты руаджы къаддӕр кӕны коронавирусы инфекцийы апарахат. МХМ райста мадзӕлттӕ куыд сӕхи кусджытӕ, афтӕ граждайнаг цӕрджыты ӕдасдзинады фӕдыл.  Стационарон посттӕ, патрулон экипажтӕ ӕмӕ дӕлхайӕдтӕ, кӕцытӕ контакт кӕнынц граждайнаг цӕрджытимӕ, ифтонг сты сӕрмагонд хъахъхъӕнынады фӕрӕзтӕй. Техперсонал ӕрвылбон уадзы бӕстыхӕйтты дезинфекци.

"Кусджыты коронавирусӕй бахъахъхъӕныны нысанӕн МХМ карантины рӕстӕджы ссӕрибар кодта гоймӕгты, кӕцытӕ сты тасы къорды, афтӕ ма кусджыты, кӕцытӕ хъомыл кӕнынц 10 азы кары онг сывӕллӕтты", - банысан кодтой уагдоны.

МХМ баныфсӕвӕрдтой, санитарон-гигиенон нормӕтӕ кӕй ӕххӕст кӕнынц рӕстӕгмӕдарӕн изоляторы дӕр.

0